زقوم گداخته است . اصل كلام مضمون اين آيتست كه يُصَبُّ مِنْ فَوْقِ رُؤُسِهِمُ الْحَمِيمُ و اضافهء عذاب بحميم كه اضافهء بيانيه است بر سبيل استعاره است به جهت مبالغه از قبيل أَفْرِغْ عَلَيْنا صَبْراً پس تعليق صب به عذاب مستعار له است تا در تصور اهول و اهيب نمايد و ذكر ( من ) به جهت دلالتست بر آنكه مصبوب بعضى است از اين نوع نه همه انواع آن و نيز بر سبيل هزل و تهكم بگويند مر آن اثيم را كه نزد قوم خود معزز و مكرم بوده كه .
49 - * ( ذُقْ ) * بچش و بكش اين عذاب را * ( إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ ) * بدرستى كه تو ارجمندى نزد قوم خود * ( الْكَرِيمُ ) * بزرگوار بزعم خود ، مرويست كه ابو جهل لعين به حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم گفت كه ( ما بين جبليها اعز و اكرام منى فما تسطيع انت و لا ربك ان تفعلا بى شيئا ) نيست ميان اين دو كوه كه محيطند به مكه كسى كه ارجمندتر و بزرگوارتر از من باشد پس تو و خداى تو توانايى نداريد كه ضررى به من رسانيد چون روز قيامت رسد حضرت عزت بر سبيل استهزاء و تهكم به او گويد كه اى عزيز و كريم بچش اين عذاب جحيم و عقاب اليم را .
50 -
* ( إِنَّ هذا ) * بدرستى كه اين عذاب * ( ما كُنْتُمْ بِه ) * آنست كه بوديد كه در دنيا به آن * ( تَمْتَرُونَ ) * شك مىآورديد و اكنون بمعاينه مشاهدهء آن نموديد ، آن گه در صفت مطيعان مىفرمايد كه :
51 - * ( إِنَّ الْمُتَّقِينَ ) * بدرستى كه پرهيزكاران * ( فِي مَقامٍ أَمِينٍ ) * در جايگاه ايمن باشند وصف مكان بامنيت بر سبيل استعاره است چه امين فى الحقيقة صفت مكين است نه مكان ، يعنى متقيان ايمن باشند در آن مكان از آفت و محنت و بيم و انتقال و زوال ، پس بر سبيل بدليت تفسير مقام امين مىكند و ميگويد كه :
52 - ي جَنَّاتٍ در بوستانهايى باشند پر از اشجار عُيُونٍ و چشمهاى جارى .
53 - * ( يَلْبَسُونَ ) * مىپوشند جامها را * ( مِنْ سُندُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ ) * از حرير نازك و ديباى سطبر تنك بافته و گويند سندس از براى لباس باشد و استبرق از براى افتراش ، و زجاج گفته كه تسميهء آن باستبرق به جهت شدت براقت و لمعان آنست و باى حال متقيان متمتع باشند باشجار و انهار و ملبس بالبسهء فخار * ( مُتَقابِلِينَ ) * در حالتى كه در برابر يكديگر نشسته باشند تا بديدار يكديگر انس گيرند و گفتهاند كه متقابل يكديگر باشند بمحبت نه متدابر هم بغضب ، و در بعضى از تفاسير مذكور است كه اين مقابله روز مهمانى باشد در دار الجلال كه حق سبحانه همهء مؤمنانرا بر سر يك خوان بنشاند بر وجهى كه همه روىهاى يكديگر را ببينند .
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 287
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٨٧