29 - * ( فَما بَكَتْ عَلَيْهِمُ ) * پس نگريست بر ايشان * ( السَّماءُ وَالأَرْضُ ) * زمين و آسمان يعنى بر فوت ايشان هيچ كس نگريست و آن را بحسابى نگرفت هم چنان كه بنقيض آن گويند كه فلان بكت عليه الشمس و القمر و كسفتا . آفتاب و ماه بفوت فلان بگريست و سياه گشت و در ميان اهل فرس شايع است كه بموت فلان آسمان و زمين بگريه درآمد و در و ديوار بگريست و اين بر سبيل تمثيل و تخييل است به جهت مبالغه در وجوب جزع و بكاى اشياء ، مراد آنست كه حال ايشان نقيض حال كسيست كه فقد او در نظر مردم عظيم نمايد و در حق او گويند كه زمين و آسمان بر فوت او بگريه درآمد و در و ديوار بر مفارقت او بگريست ، و بعضى گفتهاند كه در كلام مضافى محذوفست و در اين تقدير است كه ( فما بكت عليهم اهل السماء و الارض ) يعنى هيچ كدام از اهل آسمان و زمين بر ايشان گريه نكردند به جهت آنكه ايشان مغضوب و مسخوط اهل زمين و آسمان بودند ، و ميشايد كه مراد آن بود كه اهل آسمان و زمين بر ايشان رحم نكردند و طلب آمرزش براى ايشان ننمودند و بعضى بر آنند كه اين كنايت است از آنكه ايشان را در زمين هيچ عملى صالح نبود كه به آسمان مرتفع شود ، و مؤيد اينست آنچه انس از حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم روايت كند كه هيچ بندهء مؤمن نباشد الا كه مر او را در آسمان دو در بود درى كه روزى او از آنجا فرود آيد و درى كه عمل او از آنجا بالا رود و چون اين بندهء مؤمن وفات كند اين دو در از نزول رزق و عروج عمل محروم مانند و به دو بگريند ، و نيز از عبد اللَّه عباس مرويست كه مؤمن چون فوت شود مصلاى او و محل عبادت و مصعد عمل و مهبط رزق او بر او گريه كنند ، و در معالم آورده كه موسى عليه السّلام چون وفات كرد چهل صباح آسمان و زمين بر او بگريست ، و چون حضرت امام حسين عليه السّلام شهيد شد آسمان بر او بگريه درآمد و از آن وقت هر شب بر او گريه مىكند و علامت گريهء او اين است كه اطراف آفاق سرخ مىشود و گويند كه گريهء آسمان همچون گريهء آدميان است و سدى گفته كه
( لما قتل الحسين بن على عليهما السّلام بكت السماء عليه و بكائها حمرة اطرافها )
چون امام حسين عليه السّلام شهيد شد آسمان بر او گريه كرد و گريهء او سرخى اطراف او است ، و زرارة بن اعين از ابو عبد اللَّه عليه السّلام روايت كرده كه
بكت السماء على يحيى بن زكريا و على الحسين بن على اربعين صباحا و لم تبك الا عليهما
آسمان بگريست بر قتل يحيى بن زكريا و بر حسين بن على عليهما السّلام چهل صباح ، گريه نكرد بر هيچكس مگر بر اين دو شخص گفتم يا رسول اللَّه بكاء او بچه طريق است فرمود كه
كانت تطلع حمراء و تغيب حمراء
در وقتى كه طلوع ميكرد و غروب مينمود سرخ بود ، و در مصابيح القلوب مذكور است كه كعب الاحبار روزى اهل مدينه را از ملاحم و فتن روزگار كه در كتابها خوانده بود خبر داد و گفت عظيمترين وقايع كشتن امام حسين عليه السّلام است و چنين خواندهام كه آن روز كه وى را بكشند هفت آسمان خون بگريند گفتند ما هرگز نشنيدهايم كه آسمان بر كسى خون گريسته باشد گفت ( ويلكم ان قتل
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 281
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٨١