ثانى گاهى صحيح است كه * ( بَعْضَ الَّذِي ) * نه بر وجه اضافه باشد بلكه به صورت صفت باشد مگر در صورتى كه اضافه بيانيه باشد ، القصه عيسى عليه السّلام گفت با ايشان كه چون من برأى شما تبيين احكام دينيه ميكنم * ( فَاتَّقُوا اللَّه ) * پس بترسيد از عذاب خداى باجتناب نمودن از معصيت * ( وَأَطِيعُونِ ) * و فرمان بريد مرا در آنچه بشما ميرسانم از جانب حضرت عزت .
64 - * ( إِنَّ اللَّه ) * بدرستى كه خداى كه بفرمودهء او احكام شريعت را بشما امر ميكنم * ( هُوَ رَبِّي ) * او آفريدگار منست * ( وَرَبُّكُمْ ) * و آفريدگار شما * ( فَاعْبُدُوه ) * پس پرستش كنيد او را بيكتايى و يگانگى * ( هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ ) * اينست راه راست كه اصلا سمت اعوجاج و انحراف نپذيرد و مفضى جنت و درجهء رفيعه باشد .
65 - * ( فَاخْتَلَفَ الأَحْزابُ ) * پس اختلاف كردند جماعتى كه فرق متعدده شدند بعد از عيسى عليه السّلام چون يعقوبيه و نسطوريه و ملكانيه و مرقوسيه و شمعونيه * ( مِنْ بَيْنِهِمْ ) * از ميان آنهايى كه مخاطب عيسى بودند در قول قَدْ جِئْتُكُمْ بِالْحِكْمَةِ يعنى آن احزاب مختلفه از جمله كسانى بودند كه عيسى عليه السّلام مبعوث شده بود بر ايشان * ( فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ) * پس واى بر آن كسانى كه ستم كردهاند از اين احزاب * ( مِنْ عَذابِ يَوْمٍ أَلِيمٍ ) * از عذاب روزى كه دردناك است عذاب آن يعنى روز قيامت ، وضع مظهر در موضع مضمر به جهت تصريح است در علت عذاب و مبالغه در وعيد احزاب پس به جهت زيادتى تهديد ايشان ميفرمايد كه :
66 - * ( هَلْ يَنْظُرُونَ ) * انتظار نميكشند احزاب بعد از ورود رسل و قرآن * ( إِلَّا السَّاعَةَ ) * مگر قيامت را * ( أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً ) * آنكه بيايد بايشان ناگهان ، اين بدل ساعت است يعنى منتظر نيستند مگر آمدن قيامت را بايشان از روى فجأة * ( وَهُمْ لا يَشْعُرُونَ ) * و ايشان ندانند آمدن آن را بسبب غفلت و مشغولى ايشان بامور دنيويه و انكار ساعت قيامت ، و چون اتيان قيامت بر سبيل فجاءت ممكن است كه نسبت بفطن نيز باشد پس ذكر * ( بَغْتَةً ) * مؤدى معنى * ( لا يَشْعُرُونَ ) * نباشد و موجب استغناى او از آن نشود .
67 - * ( الأَخِلَّاءُ ) * كسانى كه در دنيا دوستان يكديگر بوده باشند * ( يَوْمَئِذٍ ) * در آن روز * ( بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ) * بعضى از ايشان مر بعضى را دشمن باشند * ( إِلَّا الْمُتَّقِينَ ) * مگر پرهيز - كاران از اهل ايمان كه ايشان در قيامت نيز دوستان يكديگر باشند براى آنكه دوستى كافران در دنياى براى معاونت يكديگر بوده باشد بر كفر و معصيت و در آن روز به جهت آن محبت و خلت معذب شوند ، پس دشمن يكديگر گردند كما قال : وَيَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضاً و مؤمنان چون دوستى ايشان براى طاعت خدا بوده باشد و به جهت آن بدرجهء اعلى و مرتبه عظمى رسند پس دوستى ايشان
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 260
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٦٠