اينست كه أ نهملكم فنضرب و نصب * ( صَفْحاً ) * يا بر مصدريت است بر غير لفظ فعل يا بر عليت و يا بر حاليت و يا بر ظرفيت ، يعنى آيا واگذاريم شما را پس باز زنيم يعنى باز داريم و دور گردانيم از شما قرآن را برداشتنى يا معزول سازيم شما را از انزال قرآن و الزام حجت به جهت اعراض كردن شما از آن يا در حالتى كه شما اعراض كنندگانيد از آن ، يا آيا دور كنيم شما را از قرآن در يك جانب * ( أَنْ كُنْتُمْ ) * به جهت آنكه هستيد * ( قَوْماً مُسْرِفِينَ ) * گروهى از حد برون روندگان و در وادى غوايت و ضلالت فرو رفتگان ، يعنى اينكه شما در تكذيب قرآن افزائيد و به جهت عناد انكار آن نمائيد ما از انزال آن باز نخواهيم ايستاد و شما را در اين جهالت و غوايت نخواهيم گذاشت بلكه پياپى آن را خواهيم فرستاد تا بر شما الزام حجت نمائيم ، پس به جهت تسلى حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم از استهزاى قوم خود مىفرمايد كه :
6 - * ( وَكَمْ أَرْسَلْنا مِنْ نَبِيٍّ ) * و بسا كه فرستاديم از جنس پيغمبران * ( فِي الأَوَّلِينَ ) * در ميان پيشينيان كه به سمت اسراف و اشراك متسم بودند و بفرط غباوت و جهالت كفر و عناد متصف و با وجود اين اصرار عناد و انكار ايشان مانع ما نشد در ارسال رسل بلكه به جهت الزام حجت بر ايشان مكرر پيغمبر بر ايشان فرستاديم .
7 - * ( وَما يَأْتِيهِمْ ) * و نمىآمد به آن معاندان * ( مِنْ نَبِيٍّ ) * هيچ فرستاده اى از نزد ما * ( إِلَّا كانُوا بِه ) * مگر آنكه بودند ايشان به او * ( يَسْتَهْزِؤُنَ ) * كه استهزاء ميكردند چنان كه معاندان قريش نسبت به تو ميكنند .
8 - * ( فَأَهْلَكْنا ) * پس هلاك كرديم بسبب استهزاء و سخريت گروهى را كه * ( أَشَدَّ مِنْهُمْ ) * سختتر از اين مسرفان بودند * ( بَطْشاً ) * از روى قوت و توانايى يعنى جماعتى كه در قوت و شوكت از مسرفان زمان تو در پيش بودند ايشان را هلاك كرديم و شدت و شوكت ايشان ما را از تعذيب عاجز نساخت پس مسرفان عصر تو بطريق اولى كه ما را عاجز نتوانند ساخت و چون حال بر اين منوال است پس بايد كه ايشان به قوت و نجدت خود مغرور نشوند * ( وَمَضى ) * و گذشته است در مواضع متعدده از قرآن * ( مَثَلُ الأَوَّلِينَ ) * قصه پيشينيان و خبر عجيب و غريب ايشان كه با پيغمبران خود چه عمل كردند و ما ايشان را بچه نوع عذاب معذب ساختيم و اين آيه وعدهء حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم است باعانت و نصرت و وعيد اعادى او بنكال و عقوبت ، پس بر سبيل الزام حجت بر مشركان مىفرمايد كه :
9 - * ( وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ ) * و اگر بپرسى از مشركان عصر * ( مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ ) * كه آفريده است آسمانها و زمينها را و ابداع آن نموده * ( لَيَقُولُنَّ ) * هر آينه گويند بر وجه
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 237
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٣٧