آن بروزگار او رسد و در آخرت حسنات او مضاعف گردد و هر كه عمل او از براى دنيا باشد روزى او مقدر و مقرّر به او رسد ، أمانه بر آن وجهى كه مدعاى او باشد و او را در آخرت هيچ حظى و بهره ءاى نباشد ، و بعضى گفتهاند كه اين آيه در حق اهل جهاد واقع شده كه بعضى از ايشان كه منافق بودند به قصد غنيمت بغزا ميرفتند و جماعتى كه از اهل ايمان بودند به قصد ثواب جهاد ميكردند حق سبحانه فرمود كه هر كه به قصد ثواب جهاد كند او را باشد سهم غانمين و ثواب آخرت و هر كه قصد غنيمت نمايد از آن محروم نماند بلكه سهمى كه نصيب او باشد به او برسد و ليكن او را از ثواب آخرت هيچ نصيبى نباشد ، و عدم ذكر نصيب دنيا از براى عامل آخرت با آنكه از نصيب دنيا نيز محفوظ ميگردد به جهت استهانت آنست نسبت بحظ آخرت .
و مرويست از حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم كه هر كه به نيت آخرت كارى كند خداى تعالى در دنيا پراكندگيهاى او را جمع كند و دل او را بىنياز گرداند از غير ، و دنيا به او اقبال كند ، و هر كه به نيت دنيا عملى كند خداى تعالى جمعيت او را به تشتت و پراكندگى بدل گرداند ، و فقر را نصب العين او سازد ، و خير دنيا به او نرسد مگر آنچه از براى او مقرر شده باشد ، حسن بصرى گفته كه چون ادنى تابع اعلى است بدون عكس پس هر كه از براى آخرت كار كند به ثواب اخروى رسد و دنيا نيز به تبعيت آن به او دهند ، و هر كه از براى دنيا عمل نمايد نصيب دنيا به او رسد و او را هيچ حظى از ثواب آخرت نباشد ، القصه حق سبحانه بعد از ذكر ترغيب در امور اخرويه بر سبيل تقرير توبيخ كفار مى - كند و ميفرمايد :
21 - * ( أَمْ لَهُمْ شُرَكاءُ ) * بلكه آيا كافران را انبازانند يعنى البته مر ايشان را شياطيناند كه در انواع معاصى شريك ايشانند * ( شَرَعُوا لَهُمْ ) * وضع كردهاند براى ايشان يعنى آراستهاند در قلوب ايشان * ( مِنَ الدِّينِ ) * از كيش باطل و طريق مضل * ( ما لَمْ يَأْذَنْ بِه اللَّه ) * آنچه اذن نداده و نفرموده به آن خداى از شرك و انكار بعث و عمل براى دنيا و تحريم بحيره و سايبه و امثال آن ، و گويند كه مراد بشركاء اوثانند و اضافه شركت بايشان به جهت فرا گرفتن كفار است آنها را شريك خداى ، و اسناد شرع بايشان به جهت آنست كه سبب ضلالت و افتتانند هم چنان كه ابراهيم گفت كه رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيراً مِنَ النَّاسِ * ( وَلَوْ لا كَلِمَةُ الْفَصْلِ ) * و اگر نه سخن حق ميبودى كه آن قضاى سابق است بتأخير مكافات يا آنكه اگر نه سبق وعده بودى به آنكه فصل يعنى حكم به حق ميان ايشان در روز قيامت است * ( لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ) * هر آينه حكم كرده شده بودى ميان كافر و مؤمن يا ميان مشركان و شركاء و هر يك جزاء و سزا يافته بودندى * ( وَإِنَّ الظَّالِمِينَ ) * و بدرستى كه ستمكاران يعنى كافران * ( لَهُمْ ) * مر ايشانراست در روز قيامت * ( عَذابٌ أَلِيمٌ ) * عذابى دردناك كه غير منقطع باشد .
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 215
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢١٥