و متابعت اهواى باطلهء ايشان مكن .
* ( وَقُلْ آمَنْتُ ) * و بگو گرويدهام * ( بِما أَنْزَلَ اللَّه ) * به آن چيزى كه فرو فرستاده است خداى * ( مِنْ كِتابٍ ) * از جنس كتاب يعنى بكتابى كه بر من و بر انبياى سابق نازل گشته ايمان آوردهام مراد آنست كه بكفار بگو كه من بجميع كتب آسمانى كه بر من و بر انبياى سابق نازل گشته تصديق نمودهام بخلاف شما كه ببعضى ايمان آوردهايد و ببعضى كافر گشتهايد كما قال وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ و چون مضامين جميع كتب منزله امر است بتوحيد و اخلاص و تبرّى از اشراك پس چگونه آن را بگذارم و تابع شما شوم * ( وَأُمِرْتُ ) * و ديگر امر كرده شدهام يعنى مرا فرمودهاند * ( لأَعْدِلَ ) * به آنكه عدل كنم و طريق سويت مرعى دارم * ( بَيْنَكُمُ ) * ميان شما يعنى جميع اشراف و اراذل را بدين توحيد خوانم و اصلا از تبليغ دعوت و اداى احكام شريعت انحراف نورزم ، كلام اول اشارتست بكمال قوهء نظريه و اين كلام ايماء است بكمال قوهء عمليه ، و نيز بگو بكفار كه شما معترفيد به اينكه * ( اللَّه رَبُّنا وَرَبُّكُمْ ) * خداى آفريدگار ما و آفريدگار شماست * ( لَنا أَعْمالُنا ) * ما راست جزاى كردارهاى ما * ( وَلَكُمْ أَعْمالُكُمْ ) * و مر شما راست پاداش عملهاى شما * ( لا حُجَّةَ بَيْنَنا وَبَيْنَكُمُ ) * هيچ خصومتى نيست ميان ما و ميان شما ، تسميهء خصومت بحجت باعتبار احتجاج احد خصمين است بر ديگرى مراد آنست كه به جهت ظهور حق احتجاج و خصومت را مجال نماند پس اگر كسى بخلاف و اختلاف ميل نمايد بر سبيل عناد و مكابره خواهد بود ، آن گه به جهت تهديد كفار ميفرمايد كه بگو بايشان * ( اللَّه يَجْمَعُ ) * خداى جمع كند * ( بَيْنَنا ) * ميان ما در روز قيامت و انتقام ما از شما بكشد * ( وَإِلَيْه الْمَصِيرُ ) * و بسوى او است بازگشت همه ، اهل حق را بدرجات رضوان رساند و اهل باطل را بدركات نيران ، اين آيه دالست بر مهاجرت و متاركت كفار در مواقف مقاوله بعد از ظهور حق و قيام الزام حجت نه متاركه ميان ايشان در مواقف محاربه پس به آيت القتال منسوخ نباشد ، و بعد از ذكر ظهور حجت و انقطاع محاجت بيان حال اهل حجت باطله مىكند و مىگويد :
16 - * ( وَالَّذِينَ يُحَاجُّونَ ) * و آنان كه مخاصمت ميكنند از كفار و مجادله ميورزند با پيغمبر و ساير مسلمانان * ( فِي اللَّه ) * در دين خدا * ( مِنْ بَعْدِ ما اسْتُجِيبَ ) * از پس آنكه اجابت كرده شده باشند يعنى ايشان اجابت كرده باشند * ( اللَّه ) * مر قول خداى را در روز ميثاق و بر ربوبيت او اذعان نموده ، و گويند كه مراد يهود و نصارايند كه بعد از استماع نعوت حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم در تورية بوى ايمان آوردند و چون مبعوث گشت به جهت حقد و حسد بوى نگرويدند و در مقام مجادله و خصومت درآمدند با آنكه نعوت معهوده را در او مشاهده ميكردند و معجزات باهرهء داله بر صحت
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 211
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢١١