نمىشود و او * ( تَنْزِيلٌ ) * فرو فرستاده شده است * ( مِنْ حَكِيمٍ ) * از خدايى كه دانا است بجميع حكم و مصالح خلقان * ( حَمِيدٍ ) * ستوده شده بانعام نعم بر بندگان كه از جملهء آن انزال قرآنست كه اعظم نعم است و چون كه بسبب انكار كافران و جحود معاندان آثار غبار بر آينه دل مبارك حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم مىنشست حق سبحانه به جهت تسلى خاطر عاطر حبيب خود فرمود كه :
43 - * ( ما يُقالُ لَكَ ) * گفته نميشود يعنى نميگويند اين كافران معاند مر ترا * ( إِلَّا ما قَدْ قِيلَ ) * مگر آنچه گفته شده يعنى كفار گفتهاند * ( لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِكَ ) * مر فرستادگان را كه پيش از تو بودند از تكذيب و انكار ، پس بر سخنان ايشان اندوهناك مباش * ( إِنَّ رَبَّكَ ) * بدرستى كه پروردگار تو * ( لَذُو مَغْفِرَةٍ ) * هر آينه خداوند آمرزش است مر مؤمنان را كه بر صدق طويت و خلوص نيت بتوحيد اقرار نمودهاند و بنبوت تو تصديق كردهاند * ( وَذُو عِقابٍ أَلِيمٍ ) * و خداوند عقوبت دردناك مر مشركان جاحد و مكذبان معاند را ، و گويند كه معنى آيه بر اين وجه است كه نفرمايد خدا مر ترا مگر آنچه فرمود برسولان پيشين از اظهار معجزات و دلايل و آيات و بيان اوامر و منهيات و ساير امور شرعيات و دعوت مردمان بطاعات و لزوم عبادات و بنا بر اين ميتواند بود كه * ( إِنَّ رَبَّكَ ) * الى آخره مقول قول رسل باشد يعنى آنچه انبياى سابق به آن مأمور شده بودند اين بود كه وعده مؤمنان نمايند بمغفرت و وعيد كافران بعقوبت ، آوردهاند كه كفار قريش گفتند كه قرآن چرا بلغت عجم فرو نيامد يا چرا بعضى از او عربى نبود و برخى عجمى آيه آمد كه :
44 - * ( وَلَوْ جَعَلْناه ) * و اگر ميگردانيديم اين كتاب را كه احسن ذكر است * ( قُرْآناً أَعْجَمِيًّا ) * قرآنى به غير لغت عرب * ( لَقالُوا ) * هر آينه مىگفتند كافران عرب از روى انكار * ( لَوْ لا فُصِّلَتْ ) * چرا مفصل و مبين نشده * ( آياتُه ) * آيتهاى كتاب به زبان عرب تا ما فهم آن كنيم * ( أَعْجَمِيٌّ ) * آيا كلام اعجميست * ( وَعَرَبِيٌّ ) * و مخاطب عربى اگر چه ظاهر و متبادر بسوق كلام مقتضى آن بود كه چنين باشد كه ( ء اعجمى و عرب ) به جهت آنكه مكتوب اليهم جميع امت عربند اما چون كه غرض بيان آنكار است بر تنافر حال كتاب يا حال مكتوب اليه نه بيان وحدت و جماعت مكتوب اليه از اينجهت ايثار عربى نمود كه نص است بر غرض حاصل كلام آنكه ما بلغت ايشان انزال كتاب نموديم و از عشيره ايشان رسول فرستاديم تا در حجت ابلغ باشد و از براى معذرت اقطع و اينكه ايشان ميگويند كه مكتوب اليهم عربى باشند و كتاب عجمى به جهت فرط تكذيب و انكار ايشان است * ( قُلْ ) * بگو اى محمّد مر ايشان را كه * ( هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدىً ) * اين كتاب مر آنان را كه گرويدهاند راه نماينده است بر طريق حق * ( وَشِفاءٌ ) * و شفا دهنده از آنچه در سينه هاى ايشانست از امراض شك و شبهه يا از جميع امراض ظاهره و باطنه * ( وَالَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ ) * و آنان كه نمى -
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 193
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٩٣