به قرآن كه بهترين ياد كردنست هنگامى كه آمد بديشان مخفى نمىشوند بر ما بافعال و اقوال يا معذب مىشوند به هلاكت و انواع نكال * ( وَإِنَّه ) * و بدرستى كه قرآن * ( لَكِتابٌ عَزِيزٌ ) * هر آينه كتابى است ارجمند و گرامى نزد حضرت بارى و گويند كه قرآن به جهت آن عزيز است كه كلام رب عزيز است كه ملك عزيز برسول عزيز آورده براى امت عزيز ، يا نامه دوست است بنزديك دوست و نام دوست نزد دوستان عزيز باشد ، و گفتهاند عزيز است به اين معنى كه هيچكس قادر نيست بر اتيان نمودن به مثل آن ، يا عزيز است باعتبار آنكه مصونست از تغيير و تحريف يا به آن اعتبار كه بر اتم صفات احكام است يا به جهت اشتمال آن بر كثرت نفع ، يا آنكه واجبست كه او امر و نواهى آن را عزيز دارند و اصلا از آن تجاوز ننمايد .
42 - * ( لا يَأْتِيه الْباطِلُ ) * اين صفت بعد از صفت است يعنى قرآن كتابيست كه نيامد به آن هيچ باطل * ( مِنْ بَيْنِ يَدَيْه ) * از پيش وى * ( وَلا مِنْ خَلْفِه ) * و نه از پس وى يعنى از هيچ جهت باطلى بسوى آن راه نيابد پس بطعن طاعن و تأويل مبطل مطعون و متأول نگردد ( 1 ) چه هر كه در صدد طعن و ابطال او درآمد قول او ممحوق و تأويل او مضمحل و نابود شد و مع هذا بأقبح وجهى هلاك شده به عذاب ابدى و عقوبت سرمدى گرفتار گشت ، و از امام محمّد باقر و امام جعفر صادق صلوات اللَّه عليهما مرويست كه معنى مراد آنست كه در اخبار ماضى و مستقبل وى دروغى نباشد بلكه جميع چيزهاى آن مطابق واقع است و موافق نفس الامر و ضحاك گفته كه معنى بر اينوجه است كه پيش از او هيچ كتابى نيامد كه مبطل آن بوده باشد و بعد از اين هيچ كتابى نيايد كه حكم ببطلان آن كند ، و اينقول از ابن عباس و كلبى و مقاتل منقولست ، و قتاده و سدى گويند كه مراد از باطل شيطان است يعنى شيطان نتواند بود كه از آن حقى را ناقص سازد يا كلام باطل در او زياده كند پس زياده و نقصان در او را نيابد ، حسن بصرى گفته كه معنى آنست كه اول تنزيل تا آخر مصونست از باطل و ما لا يعنى ، و گويند كه مراد آنست كه به هيچ وجه از وجوه راه تناقض و كذب و تعارض بر او گشوده
هامش
( 1 ) علامه طبرسى ( ره ) در مجمع البيان و مرحوم مؤلف در اين كتاب راجع بتوجيه و تفسير اين آيه مباركه پنج وجه از مفسرين نقل كردهاند و نيكوترين اين وجوه پنجگانه آن وجهيست كه مروى از امام محمد باقر و امام جعفر صادق عليهما السلام است كه فرمودند : يعنى نيست در اخبار قرآن از امور گذشته و نه در اخبار آن از امور آينده باطلى و دروغى بلكه تمام اخبارهاى قرآن مطابق واقع و نفس الامر است و پوشيده نماند كه حقتعالى بنا بر ظاهر دو جهت را اختصاص بذكر داده ( قدام و خلف ) ولى محتمل است كه مراد عموم جهات باشد و چون اين دو جهت از سائر جهات سته ظاهرترند و بيش از جهات ديگر مورد توجه و اعتبار واقع ميشوند از اينرو اين دو جهت را نامبرده است و بنا بر اين مفاد آيه چنين است كه از هيچ جهتى و به هيچ وجهى هيچگونه باطلى در قرآن راه نيابد نه دروغ نسبت باخبار از گذشته و آينده و نه تناقض و تعارض و اختلاف و نه تحريف و تغيير و زياده و نقصان و نه غير ذلك .