باعتبار يبوست و عدم نزارت و طراوت او بنباتات يعنى مىبينى زمين را پژمرده و خشك شده و فرسوده * ( فَإِذا أَنْزَلْنا ) * پس چون فرو فرستيم * ( عَلَيْهَا الْماءَ ) * بر آن زمين آب باران را * ( اهْتَزَّتْ ) * بجنبش در آيد از روى نشاط * ( وَرَبَتْ ) * و برآيد مانند خمير مايه و منتفخ گردد تا از ميان آن انواع نباتات و رياحين بردمد و متزين و آراسته گردد * ( إِنَّ الَّذِي أَحْياها ) * بدرستى كه آن كسى كه بر اينوجه زنده گردانيد زمين مرده را * ( لَمُحْيِ الْمَوْتى ) * هر آينه زنده كنندهء مردگان است در آخرت * ( إِنَّه عَلى كُلِّ شَيْءٍ ) * بدرستى كه او بر هر چيزى از احياء و اماته * ( قَدِيرٌ ) * توانا است چه قدرت او نسبت بجميع مقدورات مساويست به جهت اشتراك علت در جميع ممكنات كه امكانست ،
و بعد از ذكر آيات بر سبيل تهديد ميفرمايد كه :
40 - * ( إِنَّ الَّذِينَ ) * بدرستى كه آنان كه * ( يُلْحِدُونَ ) * ميل مىكنند از نهج مستقيم و منحرف مىشوند از صراط قويم بسبب طعن و تخوف و تأويل باطل و القاى كلام لغو * ( فِي آياتِنا ) * در آيتهاى كتاب ما و اين اهل الحاد * ( لا يَخْفَوْنَ عَلَيْنا ) * پوشيده نميشوند بر ما به اشخاص و اقوال يعنى همه را مىبينيم و اقوال ايشان را ميشنويم پس جزاى طعن و تخويف و سزاى الحاد و القاى كلام لغو بايشان خواهيم رسانيد آن گه بر وجه انكار و تهجين فعل ايشان مىگويد * ( أَ فَمَنْ يُلْقى فِي النَّارِ ) * آيا كسى كه انداخته شود ، يعنى به جهت الحاد قابل سوختن باشد * ( خَيْرٌ ) * بهتر است * ( أَمْ مَنْ يَأْتِي ) * يا كسى كه بيايد * ( آمِناً ) * در حالتى كه ايمن باشد از آتش دوزخ * ( يَوْمَ الْقِيامَةِ ) * در روز رستخيز يعنى در آن روز هرگز اين هر دو در مرتبه مساوى با هم نباشند چه اول مستوجب نزول دركه است و ثانى مستحق صعود درجه ، از مقاتل منقولست كه مراد از اول ابو جهل لعين است و ثانى حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم و عكرمه بر آنست كه دويم عمار ياسر رحمة اللَّه عليه است ، در تفسير طبرسى مذكور است كه صحيح آنست كه آيه بر عموم خود باقى باشد پس مراد به آن جميع كافران ملحد و مؤمنان معتقد باشند بعد از آن به جهت زيادتى وعيد و تهديد شديد در حق كافران عنيد ميفرمايد كه اى اهل الحاد و جحود و انكار * ( اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ ) * بكنيد آنچه مىخواهيد * ( إِنَّه ) * بدرستى كه خداى تعالى * ( بِما تَعْمَلُونَ ) * به آنچه ميكنيد * ( بَصِيرٌ ) * بينا است و هيچ چيز بر او پوشيده و پنهان نيست پس بر آن جزا و سزا خواهد داد .
41 - * ( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جاءَهُمْ ) * اينكلام بدل است از إِنَّ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ يا كلام مستأنف و خبر آن محذوف پس تقدير كلام اينست كه الذين كفروا بالذكر لما جاءهم لا يخفون علينا ، يا الذين كفروا بالذكر لما جاءهم يعذبون يعنى بدرستى كه آنان كه نگرويدند
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 191
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٩١