سورة حم السجدة
اين سوره را سورة المصابيح خوانند ، و حم فصلت نيز خوانند و نزول آن در مكه بوده ، و آيات آن پنجاه و چهار است بعدد كوفى ، و پنجاه و سه حجازى ، و پنجاه و دو بصرى و شامى ، اختلاف آن در دو آيه است حم كوفى عادٍ وَثَمُودَ حجازى و كوفى .
از ابى بن كعب مرويست كه حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلم فرمود كه هر كه يك بار سورهء حم سجده را تلاوت نمايد بهر حرفى از آن ده حسنه در نامهء اعمال او ثبت نمايند ، و ذريح محاربى از امام جعفر صادق عليه السّلام روايت كند كه هر كه اين سوره را تلاوت كند روز قيامت نور او مقدار مد بصر باشد و در آن روز فرحان و شادان بود و در دنيا محمود و مغبوط باشد بر وجهى كه همهء مردمان بر احوال او رشك برند و از خداى تعالى تمناى آن كنند .
و بدانكه حق سبحانه اختتام سورهء مؤمن بذكر منكران آيات نمود و افتتاح اين سوره نيز به مثل آن كرده فرمود كه :
* ( بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ حم 1 - تَنْزِيلٌ مِنَ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ 2 - ) * برخى از اقوال علما در تفسير اين دو حرف در سورهء مؤمن تحرير يافت و وجه اشتراك آن در افتتاح اين سور سبعه مشاكله آنها است بامور مختصه كه در سورهء ديگر نيست و آن استفتاح آن سور است بصفت كتاب و تشاكل كلام در نظم و معنى و تقارب آن در طول و قصر ، و ببايد دانست كه حم اگر اسم سوره است پس تنزيل خبر اوست و معنى آنست كه اين سوره فرو فرستاده شده از جانب خداى بخشنده بجميع مردمان مهربان بمؤمنان و اگر از براى تعديد حروفست پس * ( تَنْزِيلٌ ) * كه مصدر است بمعنى مفعول خبر مبتداى محذوفست . يعنى قرآن منزل گشته از جانب خدايى كه متصف بايندو صفت است و در تخصيص اضافهء * ( تَنْزِيلٌ ) * بايندو صفت دلالتست بر آنكه قرآن مناط مصالح دينيه و دنيويه است ، و ميتواند بود كه تنزيل مبتدا باشد و مصحح ابتدائيت آن باشد تخصيص آن بصفت و خبر آن قوله :
3 - * ( كِتابٌ ) * يعنى فرو فرستاد كه از جانب خدايى است كه رحمن و رحيم است كتابيست كه * ( فُصِّلَتْ آياتُه ) * تفصيل داده شده آيتهاى آن در معانى مختلفه از احكام و امثال و مواعظ و امر و نهى و ترغيب و ترهيب و وعد و وعيد و حلال و حرام و حق و باطل ، و يا آنكه تفصيل آيات باعتبار نظم و فصول آن باشد بر احسن نظام و اوضح بيان و بنا بر دو قول اول * ( كِتابٌ ) * بدل تَنْزِيلٌ