و ملائكه و مؤمنان ، و نزد مجاهد حفظهاند گواهى دهند از براى رسولان بتبليغ و بر كفار بتكذيب ، و بعضى گفتهاند كه اشهاد انبياء عليهم السلام باشند نه غير ايشان كه اداى شهادت نمايند از براى اطاعت مؤمنان و بر كفر مشركان ، و گويند مراد امت سيد انبياء صلى اللَّه عليه و آله و سلماند كه بر عناد و انكار اهل شرك و كفر گواهى دهند كقوله تعالى لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ پس بر سبيل بدليت از احوال اينروز خبر ميدهد :
52 - * ( يَوْمَ لا يَنْفَعُ الظَّالِمِينَ ) * روزى كه سود ندهد ستمكاران را * ( مَعْذِرَتُهُمْ ) * عذر آوردن ايشان چه عذر باطل بحيّز قبول نميرسد * ( وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ ) * و مر ايشانراست لعنت كه آن دوريست از رحمت و مستلزم دوام عقوبت * ( وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ ) * و مر ايشانراست سراى بد يعنى جهنم كه ابعد دركه است ، و بعد از اجمال نصرت بيان نصرت موسى و قوم او ميفرمايد كه :
53 - * ( وَلَقَدْ آتَيْنا مُوسَى ) * و بدرستى كه داديم موسى بن عمران را * ( الْهُدى ) * راه نمودن به آنچه بدان راه يافته شوند در دين از معجزات و تورية و احكام شرايع * ( وَأَوْرَثْنا ) * و بميراث داديم از پس موسى * ( بَنِي إِسْرائِيلَ ) * فرزندان يعقوب را كه از توابع موسى بودند يعنى باقى گذاشتيم در ميان ايشان * ( الْكِتابَ ) * تورية را كه جامع ادلهء واضحهء بود بر وحدت و معرفت صفات حضرت عزت و مشتمل بر احكام شريعت 54 - * ( هُدىً ) * به جهت راه حق نمودن * ( وَذِكْرى ) * و پند دادن * ( لأُولِي الأَلْبابِ ) * مر خداوندان عقول خالصه را چه ايشان به آن منتفع ميگشتند و غير ايشان از آن متّعظ نميشدند و ميتواند بود كه * ( هُدىً ) * و * ( ذِكْرى ) * منصوب باشند بر حاليت يعنى در حالتى كه راه نماينده بود و پند دهنده يا بر مصدريت يعنى راه مينمود و پند ميداد راه نمودنى و پند دادنى ، يا آنكه مرفوع المحل باشد به اينكه خبر مبتداى محذوف باشد يعنى كتاب تورية هادى و مذكر ارباب عقول سليمه بود و چون نصرت متفرع است بر تحمل اذيت و تجرع غصه و مقاسات بليّه از اينجهت حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلم را خطاب مىكند كه :
55 - * ( فَاصْبِرْ ) * پس صبر كن بر آزار كفار قريش هم چنان كه موسى بر ايذاء و آزار فرعون شكيبايى نمود * ( إِنَّ وَعْدَ اللَّه ) * بدرستى كه وعده خدا بنصرت پيغمبران و اهلاك دشمنان * ( حَقٌّ ) * درست و راستست و تخلف از آن ممكن نه و بقضيه موسى عليه السّلام و فرعون استشهاد اين معنى نماى * ( وَاسْتَغْفِرْ ) * و طلب آمرزش كن از خداى خود * ( لِذَنْبِكَ ) * براى تدارك آنچه واقع شده باشد از تو ترك مندوب و بدانكه جماعتى كه تجويز صغاير ميكنند بر انبيا ذنب را در اين آيه بر صغيره تنزيل مينمايد و چون باجماع ائمه صادقين عليهم السلام عصمت لازمهء انبياء است و آن مستلزم عدم صدور مطلق ذنب است از ايشان پس امر به استغفار آن حضرت يا محمولست بر ترك اولى و يا محض تعبد تا
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 154
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٥٤