خزاعى را پرسيدند كه ما معاينه ميبينيم كه فوج فوج مرغان سفيد از دريا بيرون ميآيند و بجانب مغرب ميروند و نماز شام كه ميآيند سياهند در غايت تيرگى در اين چه حكمت باشد گفت آن مرغانند كه ارواح فرعونيان در حواصل ايشان باشد و هر روز در وقت صبح و شام ايشان را بدوزخ عرض ميكنند و پرهاى ايشان ميسوزد و سياه ميگردد و بآشيانه خود مىآيند تا روز قيامت رسد * ( وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ ) * و در روزى كه قايم شود قيامت و ارواح ايشان بابدان باز آيد حق سبحانه امر نمايد بايشان بتوسط فرشتگان كه * ( أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ ) * درآئيد اى اتباع آل فرعون * ( أَشَدَّ الْعَذابِ ) * در سختترين عذاب كه عذاب جهنم است يا سختترين عذاب جهنم ، و حفص * ( أَدْخِلُوا ) * ميخواند كه امر باشد از باب افعال يعنى حق سبحانه امر نمايد بملائكه كه درآريد فرعونيان را بعذابى سختتر از آنچه در آن بودند از عذاب دنيا ، پس تخاصم اهل دوزخ و ماجراى ايشان را بيان مىكند بر اين وجه كه :
47 - * ( وَإِذْ يَتَحاجُّونَ ) * و ياد كن اى محمّد وقتى كه محاجه و مخاصمه كنند دوزخيان * ( فِي النَّارِ ) * در آتش دوزخ و زبان بمجادله و منازعه بگشايند * ( فَيَقُولُ الضُّعَفاءُ ) * پس گويند ضعيفان و زبونان قوم * ( لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا ) * مر آنان را كه سركش بودند يعنى توابع مر متابع را گويند كه * ( إِنَّا ) * بدرستى كه ما * ( كُنَّا لَكُمْ ) * بوديم مر شما را * ( تَبَعاً ) * پيروان و فرمان برادران در آنچه ما را دعوت ميكرديد از شرك و تكذيب يعنى سبب دخول ما در دوزخ امتثال امر شما بود و چون بر متبوعان لازم است كه از تابعان خود دفع اذيت و بليه كنند * ( فَهَلْ أَنْتُمْ ) * پس آيا هستيد * ( مُغْنُونَ ) * دفع كنندگان و بردارندگان * ( عَنَّا ) * از ما * ( نَصِيباً مِنَ النَّارِ ) * بهره اى از آتش يعنى ميتوانيد كه چيزى از عذاب ما كم كنيد .
48 - * ( قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا ) * گويند آنان كه سركشان بودند در جواب ايشان * ( إِنَّا كُلٌّ فِيها ) * بدرستى كه همهء ما يعنى ما و شما در آتش دوزخيم پس چگونه از شما دفع كنيم و اگر ما را قدرت دفع بودى اول از نفسهاى خود عذاب دفع ميكرديم * ( إِنَّ اللَّه ) * بدرستى كه خداى تعالى * ( قَدْ حَكَمَ ) * بتحقيق حكم كرده است * ( بَيْنَ الْعِبادِ ) * ميان بندگان خود و هر يك را بجايى كه سزاوار او است فرو آورده چون حكم او را تغيير نميتوان كرد پس دفع عذاب متصور نباشد و رفع عقاب ممكن نه .
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 152
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٥٢