كاذب بود چه او مستيقن بود بنبوت موسى و آيات او و از اين ممر در باطن خود خوفى عظيم داشت از جانب او و لكن اظهار تجلد مىنمود تا خوف او بر ايشان ظاهر نشود و ديگر آنكه مردى قتال و سفاك بود باندك چيزى حكم بقتل ميكرد پس اگر نه به جهت خوف او مىبود چرا مشورت ميكرد در قتل كسى كه ميدانست كه او در صدد هدم پادشاهى او است و اراده آن دارد كه طنطنه و كوكبه و عظمت و جبروت او را درهم شكند .
القصه حزبيل كه اين سخن بشنيد بار ديگر بحر ايمان او در تموج شده بانذار قوم مشغول شد كما قال عز من قايل .
20 - * ( وَقالَ الَّذِي آمَنَ ) * و گفت آن كسى كه ايمان آورده بود يعنى حزبيل * ( يا قَوْمِ إِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ ) * اى گروه من بدرستى كه ميترسم بر شما به جهت تكذيب موسى و قصد قتل او * ( مِثْلَ يَوْمِ الأَحْزابِ ) * از مثل روزهاى هلاكت امم ماضيه يعنى آن عذابى كه مثل عذاب جماعتى باشد كه قبل از اين تكذيب رسل خود كردند و عدم احتياج يوم به جمع به جهت اضافه آنست بصيغهء جمع و تفسير مضاف اليه بقوم نوح و عاد و ثمود كما قال :
31 - * ( مِثْلَ دَأْبِ قَوْمِ نُوحٍ ) * يعنى از روز عذابى كه مانند عذاب و جزاى عادت گروه نوح باشد ، مراد عذاب طوفانست كه بسبب عادت ايشان بر اصرار ايذاء و تكذيب بايشان رسيد ، و ميتواند بود كه مراد از دأب عادت او سبحانه باشد بر عذاب كفار و بنا بر اين احتياج بتقدير مضاف نيست يعنى ميترسم بر شما از مثل عادت خدا كه جارى گشته بود بر قوم نوح به جهت تكذيب و ايذاى ايشان * ( وَعادٍ ) * و مانند جزاى دأب قوم عاد كه بباد صرصر مستأصل گشتند * ( وَثَمُودَ ) * و قوم ثمود كه بصيحهء واحده فجأة هلاك شدند .
33 - و الَّذين من بعدهم و آنانى كه از پس ايشان بودند چون اهل مؤتفكه كه شهر ايشان زير و زبر گشت و اصحاب أيكه كه بعد از ايشان به عذاب ظلمت گرفتار شدند * ( وَمَا اللَّه يُرِيدُ ) * و نيست خداى تعالى كه خواهد * ( ظُلْماً لِلْعِبادِ ) * ستمى بر بندگان خود يعنى ايشان را بيگناه عذاب نكرد بلكه تدمير ايشان بر وجه عدل بود چه ايشان به جهت اعمال قبيحه و افعال سيئه مستوجب آن شدند پس شما ترك ظلم كنيد تا به آن انواع عقاب مبتلا نشويد ، اين آيه ابلغ است از آيه وَما رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ از حيثيت نفى حدوث تعلق اراده او بظلم زيرا هر گاه كه از اراده ظلم بعيد باشد پس از نفس ظلم ابعد خواهد بود ، و اصرح است بر فساد مذهب مجبره كه قائلند به آنكه هر ظلمى كه واقع مىشود باراده خدا است ، و بعد از تخويف ايشان از هلاكت دنيويه تحذير ايشان مينمايد از عقوبت اخرويه بر اينوجه كه :
33 - * ( وَيا قَوْمِ إِنِّي ) * و اى گروه من بتحقيق كه من * ( أَخافُ عَلَيْكُمْ ) * ميترسم بر شما
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 144
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٤٤