اخير عدم خفاى اعمال عباد بر او سبحانه اگر چه مقيد به بروز نيست بلكه در حالت عدم بروز نيز بر او مخفى نيست اما چون كه ايشان در دنيا توهم ميكردند كه هر گاه بحيطان و حجب مستقر شوند خداى ايشان را نه بيند و اعمال ايشان بر او مخفى باشد كقوله تعالى وَلكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّه لا يَعْلَمُ كَثِيراً مِمَّا تَعْمَلُونَ از اينجهت ميفرمايد كه در قيامت بروز و انكشاف ايشان بر وجهى باشد كه توهم اين معنى نكنند و بىشبهه بر ايشان ظاهر شود كه خداى تعالى بر جميع سراير ايشان عالمست ، آوردهاند كه حق سبحانه در آن روز همهء مردمان را در تل سفيد كه مانند نقرهء خام باشد جمع كند پس اول چيزى كه به آن تكلم نمايد اين باشد كه ندا كند به همه ايشان كه * ( لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ) * مر كه راست پادشاهى و فرمانروائي امروز ؟ چون همه كفار را در آن روز بوحدانيت او سبحانه علم ضرورى حاصل شده باشد پس در جواب با جميع مؤمنان متفق الكلمه شده گويند * ( لِلَّه الْواحِدِ ) * مر خدايراست كه يكتا است و بىهمتا در كارگذارى و فرمان دهى * ( الْقَهَّارِ ) * شكننده جميع منازعان و مدعيان در پادشاهى و گويند كه چون نداى * ( لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ) * برآيد هيچكدام از اهل محشر را طاقت جواب دادن نماند پس او سبحانه بذات خود جواب ندا داده گويد كه * ( لِلَّه الْواحِدِ الْقَهَّارِ ) * و على التقديرين فائده اين اخبار اظهار وحدانيت و كمال سلطنت قاهره است ، و محمّد بن كعب قرظى گفته كه اين ندا بين النفختين باشد هنگامى كه همهء خلائق فانى شده باشند و چون هيچ مجيبى نمانده باشد مگر ذات بيزوال او هم خود جواب دهد كه * ( لِلَّه الْواحِدِ الْقَهَّارِ ) * و اينكلام خالى از ضعفى نيست زيرا كه سوق كلام مقتضى آنست كه اين ندا در يوم التلاق باشد و در حين بروز عباد از قبور خود ، و بدانكه تخصيص پادشاهى به اين روز با اينكه لسان حال در ازل و ابد ناطق است به اين به جهت آنست كه در آن روز هيچكس نباشد كه دعوى پادشاهى كند هم چنان كه بحسب ظاهر در اين روز اين دعوى بىمعنى ميكنند ، و ببايد دانست كه مراد از * ( لِمَنِ الْمُلْكُ ) * ملكى است كه بىتمليك مملك باشد پس منافات نداشته باشد باعطاى ملك عظيم به پيغمبران و ساير مؤمنان و با وجود اين وقت نداى * ( لِمَنِ الْمُلْكُ ) * در روز قيامت است و ملكت ايشان در روضه جنت پس تنافى بينهما منتفى باشد و بعد از تقرير اختصاص ملك به خود تعداد نتائج آن مىكند كه :
17 - * ( الْيَوْمَ تُجْزى ) * امروز پاداش داده شود * ( كُلُّ نَفْسٍ ) * هر كسى * ( بِما كَسَبَتْ ) * به آنچه كسب آن كرده از اعمال حسنه و از افعال سيئه * ( لا ظُلْمَ الْيَوْمَ ) * هيچ ستمى نيست در اين روز پس نه ثواب كسى كمتر از عمل شايسته او باشد و نه عقاب شخصى زياده بر فعل نابايسته او ، نه كسى را بگناه ديگر مؤاخذه كنند ، و نه نيكى را پاداش بدى دهند * ( إِنَّ اللَّه ) * بدرستى كه خداى
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 136
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٣٦