كه دالست بر تفرد او در الوهيت ، چه هر كه درجات كمال او بر وجهى مرتفع باشد كه رفع مراتب و نصب مقامات جميع مخلوقات در يد قدرت او باشد و عرش كه اصل عالم جسمانى است در قبضهء اقتدار او پس چگونه غيرى لاف شركت با او تواند زد و بچه نوع شخصى دعوى برابرى با او تواند نمود ، و بعد از تقرير توحيد تمهيد نبوت مىنمايد به اين وجه كه * ( يُلْقِي الرُّوحَ ) * و اين خبر رابع مبتدا است كه آن ضمير مرفوع منفصل است و خبر ثانى و ثالث آن رفيع الدرجات و ذو العرش است ، و مىتواند بود كه هر يك از اين اخبار خبر مبتداى محذوف باشد و بر هر تقدير معنى آنست كه او مىافكند وحى را * ( مِنْ أَمْرِه ) * از فرمان خود و تسميه آن بروح به جهت آنست كه آن سبب حياة قلب است يا شرع هم چنان كه روح سبب حياة بدنست و * ( مِنْ ) * از براى بيان روح است يعنى القا مىكند امر خود را * ( عَلى مَنْ يَشاءُ ) * بر هر كه مىخواهد * ( مِنْ عِبادِه ) * از بندگان خود ، و گفتهاند كه مراد بروح قرآنست و ساير كتب منزله ، و نزد جماعتى جبرئيل است يا نبوت بأى حال مراد آنست كه منصب نبوت و رتبهء رسالت بهر كه مىخواهد از اهل استحقاق عطا مىفرمايد * ( لِيُنْذِرَ ) * تا بيم كند آن كسى كه وحى به او منزل شده مردمان را * ( يَوْمَ التَّلاقِ ) * از روز رسيدن به يكديگر يعنى روزى كه ارواح با اجساد ملاقات كنند يا اهل زمين به آسمان رسند ( 1 ) يا خلق اولين و آخرين با هم جمع شوند يا مخلوق با خالق يا معبودان با عابدان يا مظلومان با ظالمان ملاقات نمايند يا هر عاملى ملاقى عمل خود شود و بر جميع تقادير مراد روز قيامت است .
16 - * ( يَوْمَ هُمْ ) * روزى كه بندگان * ( بارِزُونَ ) * بيرون آينده باشند از قبرها يا آشكارا باشند و برهنه بر وجهى كه هيچ چيز نباشد كه ساتر ايشان بود چنان كه در حديث آمده كه
يحشرون عراة حفاة غرلا
يعنى مكلفان محشور شوند برهنه و تهى پاى و ختنه ناكرده و محتمل است كه بروز ايشان باعتبار ظهور سراير و اعمال باشد يعنى امور خفيه و اعمال قبيحهء ايشان در آن روز ظاهر گردد پس به جهت تقرير بروز ميفرمايد * ( لا يَخْفى ) * پوشيده نشود در آن روز * ( عَلَى اللَّه ) * بر خداى * ( مِنْهُمْ ) * از اشخاص و اعمال بندگان با وجود كثرت ايشان * ( شَيْءٌ ) * چيزى يعنى علم او بهر يك از اعمال و عمال رسيده باشد پس بر وفق عمل همه را جزا دهد ، و بنا بر قول
هامش
( 1 ) يوم التلاق يكى از اسماء روز قيامتست و بهتر آنست كه جميع معانى مذكوره را مدلول يوم التلاق بدانيم نه يكى از آنها را چنان كه از عبارت مرحوم مؤلف مستفاد مىشود چه مفهوم يوم التلاق عامست و شامل جميع اين معانى مىشود و پوشيده نماند كه تفسير ديگرى براى * ( يُلْقِي الرُّوحَ ) * على بن ابراهيم قمى نقل نموده كه مراد از روح روح القدس است كه مخصوص رسول خدا و ائمه هدى صلوات اللَّه عليهم اجمعين است يعنى ميفرستد روح القدس را بفرمان خود بر رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و اوصياء طاهرين او .