سبيل تميز در عقب آن به جهت اعتراف صفت علم و رحمتست بر وجهى كه گوئيا ذات او علم و رحمت است كه به همه جا وارسيده است ، و تقديم رحمت به جهت آنست كه مقصود بالذات است پس حقيقت معنى آنست كه چون رحمت و علم تو به همه چيزى رسيده * ( فَاغْفِرْ ) * پس بيامرز * ( لِلَّذِينَ تابُوا ) * مر آنان را كه ميدانى كه توبه كردهاند و از شرك و معاصى انابت نموده * ( وَاتَّبَعُوا ) * و پيروى كردهاند * ( سَبِيلَكَ ) * راه تو را كه راه ايمانست * ( وَقِهِمْ ) * و نگاه دار ايشان را * ( عَذابَ الْجَحِيمِ ) * از عذاب آتش سوزان ، تصريح كلام بعد از اشعار به جهت تأكيد است و تنبيه بر شدت عذاب و چون * ( لِلَّذِينَ تابُوا ) * در اين تقدير است كه للذين علمت منهم التوبة و اتباع سبيلك چنان كه به اين مفسر شد پس ما بعد ( فاء ) مشتمل بر حديث رحمت و علم هر دو باشد نه بغفران فقط كه موجب عدم فائده ذكر علم است قبل از فاء و فايده استغفار ملائكه از براى تائبان با آنكه ايشان موعودند بغفران زيادتى ثوابست و مزيت درجه ايشان ، و بدانكه كسانى كه ميگويند كه اگر اسقاط عقوبت بعد از توبه بر سبيل تفضل است نه بر وجه وجوب تمسك به اين آيه ميكنند و ميگويند كه اگر اسقاط عقوبت بر حقتعالى واجب مىبود استغفار ملائكه از براى اهل توبه بىوجه مىبود و جماعتى كه قايلند بوجوب اسقاط استغفار ايشان را بر وجه مذكور حمل ميكنند و اين مذهب اقوى مذهبين است و مقوى اين آيات و احاديث نبويه است و نيز به جهت تشارك ايمانست كه ملائكه استدعا چنان ميكنند از براى مؤمنان بر اين وجه .
8 - * ( رَبَّنا ) * اى پروردگار ما لطف كن بر مؤمنان و تائبان * ( وَأَدْخِلْهُمْ ) * و در آرايشان را * ( جَنَّاتِ عَدْنٍ ) * در بوستانهاى با اقامت * ( الَّتِي ) * آن بوستانها كه بمحض فضل * ( وَعَدْتَهُمْ ) * وعده داده اى ايشان را به آن بر السنهء پيغمبران * ( وَمَنْ صَلَحَ ) * و نيز درآر با ايشان در بهشت كسانى كه عمل شايسته كرده باشند * ( مِنْ آبائِهِمْ ) * از پدران ايشان * ( وَأَزْواجِهِمْ ) * و زنان ايشان * ( وَذُرِّيَّاتِهِمْ ) * و فرزندان ايشان تا تايبان بديدار ايشان مستأنس شوند و سبب زيادتى مسرت ايشان شود * ( إِنَّكَ ) * بدرستى كه تو * ( أَنْتَ الْعَزِيزُ ) * تويى غالب مطلق كه از هيچ مقدور عاجز نمىشوى * ( الْحَكِيمُ ) * دانا كه هر چه كنى مقتضى حكمت و مصلحت باشد و از جملهء آن وفا بوعده است پس بنا بر وعدهء خود ايشان را در بهشت درآورد .
9 - * ( وَقِهِمُ السَّيِّئاتِ ) * و نگهدار ايشان را از عقوبات ، و تسميه آن بسيئات بر سبيل مزاوجت است كما قال وَجَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها ميتواند بود كه مراد اعمال سيئه باشد بر تقدير مضاف يعنى نگهدار ايشان را از جزاى بدىها ، اين كلام تعميم بعد از تخصيص است يعنى جميع اهل ايمان را از جزاى بدىها نگاه دار و احتمال دارد كه مخصوص اهل صلاح باشد و سيئات بمعنى معاصى يعنى
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 131
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٣١