جهت حرف عطف بر او داخل نشده * ( سُبْحانَ اللَّه ) * منزه و مبرا است خدا از آنكه كسى را بالاى اختيار او اختيارى باشد و او را شريكى در خلق و اختيار اصلح باشد و جرات نمايد در اختيار كردن آنچه او اختيار نفرموده * ( وَتَعالى ) * و بلند مرتبه و برتر است * ( عَمَّا يُشْرِكُونَ ) * از مشاركت آنچه شرك مىآورند بوى عبدهء اصنام و شريك وى مىگيرند و مىتواند بود كه ما مصدرية باشد يعنى متعاليست از اشراك ايشان بعد از آن اقامت حجت مىفرمايد بر صحت اختيار خود بقوله * ( وَرَبُّكَ يَعْلَمُ ) * و آفريدگار تو ميداند * ( ما تُكِنُّ صُدُورُهُمْ ) * آنچه ميپوشد سينه هاى ايشان يعنى آنچه پنهان ميدارند
از عداوت پيغمبر و كينهء مؤمنان * ( وَما يُعْلِنُونَ ) * و آنچه آشكارا ميسازند از طعن در نبوت و تكذيب قرآن يعنى سر و جهر همه نزد او يكسانست و چون كه به غير او كسى عالم به باطن و ظاهر عباد نيست پس متفرد خواهد بود در خلق و اختيار اصلح و مبرا از شريك و منازع در ذات و صفات
آنكه به جهت تاكيد اين معنى ميفرمايد كه * ( وَهُوَ اللَّه ) * و او است خدا * ( لا إِله إِلَّا هُوَ ) * هيچ معبودى بسزا نيست مكر او اين تقرير هو اللَّه است * ( لَه الْحَمْدُ ) * مر او راست ستايش و مدح و ثنا * ( فِي الأُولى وَالآخِرَةِ ) * در اين سر او در آن سرا زيرا كه مولى و منعم نعم عاجل و اجل او است نه غير او و لهذا اهل ايمان هم چنان كه در دنيا حامد و ثناگر اويند در آخرت نيز حامد او خواهند بود و قايل اينكه الحمد للَّه الذى اذهب عنا الحزن و الحمد للَّه الذى صدقنا وعده و الحمد للَّه رب العالمين به جهت ابتهاج بفضل او و التذاذ به حمد او * ( وَلَه الْحُكْمُ ) * و مر او را است كار گذارى و فرمانروايى ميان بندگان و تميز ميان حق و باطل و يا حكم بمغفرت و فضل براى اهل طاعت و به شقاوت و ويل براى اهل معصيت * ( وَإِلَيْه تُرْجَعُونَ ) * و بسوى جزاى او باز گرديده خواهيد شد در روز نشور و بر وفق عمل همه را سزا و جزا خواهد داد بعد از آن بيان توحيد و قدرت خود مىكند بقوله * ( قُلْ ) * بگو اى محمد ( ص ) منكران توحيد و قدرت را * ( أَ رَأَيْتُمْ ) * آيا مىبينيد و مىدانيد و اين جملهء خبريه بمعنى انشائيه است اى اخبرونى يعنى خبر دهيد به من اين را كه * ( إِنْ جَعَلَ اللَّه ) * اگر گرداند خدا * ( عَلَيْكُمُ اللَّيْلَ ) * بر شما شب را * ( سَرْمَداً ) * پاينده * ( إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ ) * تا روز رستخيز يا آنكه آفتاب را در تحت الارض ساكن گرداند تا بر حوالى افق غابر حركت دهد * ( مَنْ إِله ) * كيست خدايى * ( غَيْرُ اللَّه ) * بجز از خداى به حق كه از
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 99
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٩٩