ميخوانند مردمان را * ( إِلَى النَّارِ ) * بسوى آتش يعنى بعملهايى كه موجب دخول باشد در آتش دوزخ چون كفر و معصيت * ( وَيَوْمَ الْقِيامَةِ ) * و در روز رستخيز * ( لا يُنْصَرُونَ ) * يارى داده نخواهد شد يعنى ناصرى و معاونى عذاب از ايشان باز نخواهد داشت * ( وَأَتْبَعْناهُمْ ) * و از پى درآورديم ايشان را يعنى به ايشان لاحق و متصل گردانيديم * ( فِي هذِه الدُّنْيا لَعْنَةً ) * در اين سراى لعنت را تا ملائكه و مؤمنان بر ايشان لعن ميكنند و يا دورى از رحمت را لازم حال ايشان گردانيديم * ( وَيَوْمَ الْقِيامَةِ ) * و در روز قيامت * ( هُمْ مِنَ الْمَقْبُوحِينَ ) * ايشان از زشت رويانند از عبد اللَّه عباس مرويست كه رويهاى ايشان را سياه كنند و چشمهاى ايشان را ازرق و اين اشعار دوزخيانست و يا در آن روز مطرودند از رحمت و مايوس از آن كه هرگز رايحهء رحمت و مغفرت بمشام ايشان نرسد و يا هلاك شدگان و يا رسوا شوندگان على الاختلاف الاقوال * ( وَلَقَدْ آتَيْنا ) * و بدرستى كه داديم * ( مُوسَى الْكِتابَ ) * موسى را تورية * ( مِنْ بَعْدِ ما ) * از پس آن كه * ( أَهْلَكْنَا الْقُرُونَ الأُولى ) * هلاك كرديم اهل قرنهاى نخستين را ما مصدرية است يعنى بعد از هلاك گردانيدن قرون ماضيه چون قوم نوح و هود و صالح و لوط عليه السّلام و ميتواند بود كه مراد قبطيان باشند يعنى تورية را بموسى داديم بعد از هلاك شدن فرعون و قوم او * ( بَصائِرَ ) * در حالتى كه آن كتاب حجتها و برهانهاى روشن و نورانى بود * ( لِلنَّاسِ ) * براى مردمان يعنى بنى اسرائيل كه ديده دل ايشان بحقايق آن مستبصر ميشد و بواسطهء آن حقرا از باطل امتياز ميكردند معنى مراد آنست كه ما تورية را فرستاديم تا مستبصر شوند و بوسيلهء آن در طريق نجات سلوك كنند بعد از آنكه ديدهء بصيرت ايشان اعمى بود از ادراك حق و اصلا حق را از باطل نميدانستند و مانند كوران در وادى ضلالت خبط ميكردند * ( وَهُدىً ) * و در حالتى
كه راه نماينده بود به احكام شرع مر تابعان خود را * ( وَرَحْمَةً ) * و بخشايش براى مصدقان و عاملان به آن يعنى به جهت تصديق و عمل به آن ميرسيدند برحمة واسعه او سبحانه كه آن مثوبات دارين است * ( لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ ) * شايد ايشان پند پذيرند يعنى بجهة آنكه ايشان بر حالتى واقع شوند كه اميدوارى بتذكر و الفاظ ايشان توان داشت و يا به جهت ارادهء آنكه متذكر شوند و بنا بر اين اراده مشيسه است بترجى و مستعار از براى آن و باسانيد معتبره از ابو سعيد خدرى مرويست كه حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله فرموده
ما اهلك اللَّه قوما و لا قرنا و لا امة و لا اهل قرية به عذاب من السماء منذ
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 82
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٨٢