را وضع حمل رسيد و رمه از برف و باد و دمه متفرق شدند و از مقدحة آتش نميجست در كار خود حيران فرو مانده و نتوانست كه چكند و بكدام طرف روانه شود كه ناگاه * ( آنَسَ ) * بديد * ( مِنْ جانِبِ الطُّورِ ) * از طرف كوه طور * ( ناراً ) * آتشى را * ( قالَ لأَهْلِه ) * گفت مر كسان خود را كه * ( امْكُثُوا ) * درنگ كنيد در همين مكان * ( إِنِّي ) * بدرستى كه من * ( آنَسْتُ ناراً ) * ديدم آتش را * ( لَعَلِّي آتِيكُمْ ) * شايد كه بياورم از براى شما * ( مِنْها بِخَبَرٍ ) * از آن آتش خبرى يعنى از نزد كسانى كه بر سر آتش باشند خبرى تحقيق كنم كه راه از كدام طرفست * ( أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ ) * يا بيارم پارهء از آن آتش * ( لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ ) * شايد شما گرم شويد از جذوه كه آن چوب سطبر است خواه بر سر آن آتش باشد يا نه و لهذا تبيين آن نموده بقوله من النار يعنى چوبى قوى را از آن آتش روشن كنم و ببارم تا به آن گرم شويد
* ( فَلَمَّا أَتاها ) * پس چون بيامد بدان آتش * ( نُودِيَ ) * ندا كرده شده يعنى ندا بموسى رسيد * ( مِنْ شاطِئِ الْوادِ الأَيْمَنِ ) * از كنارهء رودخانه كه از جانب راست موسى بود * ( فِي الْبُقْعَةِ الْمُبارَكَةِ ) * در جايى بركت داده شده اين متعلقست بشاطى يعنى ان شاطى در موضع با يمن و بركت بود يا آنكه صلهء نودى است يعنى ندا كرده شد در بقعهء مباركه و با بركت * ( مِنَ الشَّجَرَةِ ) * بدل اشتمال شاطيست زيرا كه آن شجره ثابت بود بر شاطى يعنى ندا دادند موسى را از درخت ثمره يا عوسج يا عناب * ( أَنْ يا مُوسى ) * ان تفسيريه است يعنى ندا اين بود كه اى موسى * ( إِنِّي أَنَا اللَّه ) * بدرستى كه منم خداى كه * ( رَبُّ الْعالَمِينَ ) * پروردگار عالميانم تكرار ضمير جهت تاكيد و مبالغه است و اين كلام اگر چه مخالف آن چيزيست كه در طه و نمل است اما طبق آنست در مقصود و همين بقعهء مباركه است كه حقتعالى بموسى امر فرمود كه فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوادِ الْمُقَدَّسِ طُوىً و بركت آن از حيثيت آنست كه معدن وحى است و رسالة و كلام و يا به جهت كثرت اشجار و ثمار و خير و نعم و اول اصحست و استماع موسى ندا و كلام را از شجره به اين وجه بود كه حقتعالى ايجاد كلام نمود در آن و آن را محل كلام گردانيد چه كلام عرض است و هر عرضى محتاجست به محلى و استماع كلام بدون واسطهء ملك اعلا منازل انبيا است و ذكر رب العالمين جهت اشعار است بر رفع توهم حلول او سبحانه در محل چه مالك و خالق همهء ممكنات مبرا و مقدس است از آنكه در جايى حلول نمايد زيرا كه نه عرض است و نه جسم آوردهاند كه موسى بعد از استماع اين كلام در درخت نگاه كرد آتشى سفيد بيدود ديد و بدل خود فرو نگريست شعلهء آتش شوق لقاى معبود مشاهده فرمود
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 73
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٧٣