مغويان گويند كه چرا اغوا و اضلال ما مينموديد ايشان گويند چرا شما قبول قول ما ميكرديد * ( قالُوا ) * گويند غاويان مر مغويان خود را * ( إِنَّكُمْ ) * بدرستى كه شما * ( كُنْتُمْ ) * بوديد كه * ( تَأْتُونَنا ) * مىآمديد بما * ( عَنِ الْيَمِينِ ) * از جهت ميمنه و خيرخواهى و چون يمين نسبت بشمال اشرف عضوين است و امتن آن و عرب به جهت تيمن به آن مصافحه و مماسحه و مناوله ميكنند و جانب شمال را متشأم ميدانند و در شرع نيز همين طريقه را منظور ميدارند چنان كه ميگويند كه كاتب حسنات بر جانب يمين است و كاتب سيئات بر جهت شمال و روز قيامة نامه اعمال صالحه را بدست راست خواهند داد و نامه اعمال سيئه را بر دست چپ از اين جهت آن مستعار شده است از براى جهت خير يعنى شما ما را از روى نصيحت و دولت خواهى بدين خود ميخوانديد و ميتواند بود كه آن مستعار باشد از براى قوت و قهر يعنى شما ما را از روى قهر و قسر از دين حق باز داشتيد و بدين باطل دعوت كرديد يا آن كه بمعنى قسم باشد يعنى شما قسم ياد كرديد كه دين حق اينست كه ما شما را بدان ميخوانيم * ( قالُوا ) * گويند رؤساى كفار با شياطين كه مغوى ايشان بودند در جواب ايشان كه نه چنين است كه شما مىگوييد * ( بَلْ لَمْ تَكُونُوا ) * بلكه نبوديد شما * ( مُؤْمِنِينَ ) * گرويدگان يعنى بر راه راست نبوديد تا ما شما را گمراه كرده باشيم چه در نفس الامر شما گمراه بوديد و هر چند پيغمبران شما را بدين حق ميخواندند شما به اختيار خود اختيار آن نميكرديد و بر ضلالت خود مستمر بوديد
* ( وَما كانَ لَنا ) * و نبود ما را * ( عَلَيْكُمْ ) * بر شما * ( مِنْ سُلْطانٍ ) * هيچ قوتى و قدرتى كه باكراه و اجبار شما را بضلالت دعوت نمائيم * ( بَلْ كُنْتُمْ ) * بلكه بوديد شما * ( قَوْماً طاغِينَ ) * گروهى از حد در گذشتگان در طريق ظلم و عصيان يعنى به اختيار خود بر طغيان ثابت قدم بوديد پس امروز ملامت و عتاب مخصوص بما نباشد بلكه لازم ما و شما باشد * ( فَحَقَّ عَلَيْنا ) * پس واجب و لازم شد بر همهء ما * ( قَوْلُ رَبِّنا ) * سخن پروردگار ما كه آن كلمه وعيد است و عذاب * ( إِنَّا لَذائِقُونَ ) * بدرستى كه ما همه در اينروز چشاندگان عذابيم و عقاب هم چنان كه مطعوم را ادراك بذائقه كنند بعد از آن اعتراف كنند باغواى خود و گويند * ( فَأَغْوَيْناكُمْ ) * پس ما شما را گمراه ساختيم يعنى ما دعوت كرديم بگمراهى و از راه حق باز داشتيم * ( إِنَّا كُنَّا ) * بدرستى كه ما بوديم * ( غاوِينَ ) * گمراهان و از طريق بيرون رفتگان يعنى چون كه ما گمراه بوديم كه شما نيز در ضلالت و غوايت مثل ما باشيد و بعضى گفته اند
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 465
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٦٥