و زنان ايشان يعنى حلايل ايشان كه در دنيا هم جفت ايشان بوده باشند و بصفت ايمان از دنيا رفته باشند يا حور العين كه خداى تعالى ايشان را در بهشت جفت ايشان گردانيده * ( فِي ظِلالٍ ) * در سايه ها باشند يعنى در مواضعى كه اصلا حرارت آفتاب در آن راه نداشته باشد چه آفتاب در بهشت نباشد يا آنكه مراد ضلال اشجار باشد يعنى در زير سايه هاى درخت بهشت باشند و گويند كه معنى آنست كه ايشان در مواضعى باشند كه از نظر اجانب مستور باشند و بر سبيل تنعم * ( عَلَى الأَرائِكِ ) * بر تخت هاى آراسته و پيراسته * ( مُتَّكِؤُنَ ) * تكيه زدگان * ( لَهُمْ فِيها ) * مر ايشان را در بهشت * ( فاكِهَةٌ ) * جنس ميوه از انواع مختلفه * ( وَلَهُمْ ) * و مر ايشان راست * ( ما يَدَّعُونَ ) * آنچه خواهند و آرزو كنند بىآنكه به زبان آورند و گويند كه معنى آنست كه بهشتيان هر چه از خدا در خواهند يعنى آنچه تمنا كنند نزد ايشان حاضر شود و مقوى قول اولست آنچه از ابن عباس منقولست كه هر چه بهشتى در خواطر خود در آورد از اطمعه و اشربه بىآنكه به زبان آورد پيش خود حاضر بيند قوله * ( سَلامٌ ) * بدل ما يشتهون است يعنى مر ايشان راست سلامتى و تحيتى مشعر بر امنيت و سلامت و سبوغ نعمت و كرامت كه گفته شود * ( قَوْلًا ) * گفتنى * ( مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ ) * از جانب پروردگارى كه مهربانست بر ايشان و ميتواند بود كه ما يدعون مبتلا باشد و خبر او سلام اى و لكم ما يدعون سلام خالص لا شوب فيه و قولا مصدر مؤكد فعل مذكور به غير لفظ اى من رب رحيم و اولى آنست كه منصوب بر اختصاص باشد بتقدير اعنى از جابر بن عبد اللَّه انصارى نقل كردهاند كه پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود كه اهل بهشت در نعيم خود مستغرق باشند كه ناگاه نورى بر ايشان ساطع و لامع گردد چون سر بالا كنند از آن نور آواز آيد كه
السلام عليكم يا اهل الجنة
و اين غايت متمنى و نهايت مدعى ايشان باشد و گويند كه او سبحانه بواسطهء ملائكه سلام كند بر اهل بهشت به اين معنى كه فرشتگان سلام خدا را به ايشان رسانند يا آنكه هر وقت كه ملائكه به زيارت ايشان آيند بر ايشان سلام كنند به اين عبارت كه
سلام عليكم من ربكم الرحيم
و چون جزاى كردار اهل ايمان اينست كه معلوم شد پس سزاى كافران و اهل شرك و طغيان بر اين طريق است كه در محشر قيامت چون بهشتيان متوجه بهشت شوند كفار تبعيت ايشان را اختيار كنند و همراه افتند خطاب در رسد كه دور شويد * ( وَامْتازُوا ) * و جدا گرديد * ( الْيَوْمَ ) * امروز * ( أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ ) * اى عاصيان و كافران از موحدان و مؤمنان كه شما را بزندان دوزخ مىرانند و ايشان را بروضهء جنان ميخوانند ضحاك گفته كه معنى آيه آنست كه اى كافران همه از يكديگر جدا شويد پس هر كافرى را در دوزخ بخانهء كنند و در شرا مسدود سازند كه نه او كسى را ببيند و نه كسى
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 449
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٤٩