آنان كه ايمان آوردهاند يعنى آن كافران از روى تهكم و سرزنش با مؤمنان گويند كه * ( أَ نُطْعِمُ ) * آيا طعام دهيم * ( مَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّه ) * آن را كه اگر خداى خواستى * ( أَطْعَمَه ) * طعام دادى او را * ( إِنْ أَنْتُمْ ) * نيستيد اى مؤمنان * ( إِلَّا فِي ضَلالٍ مُبِينٍ ) * مگر در گمراهى هويدا كه ما را بمخالفت اراده و مشيت ميفرمائيد و محتملست كه ان انتم قول مؤمنان باشد در جواب كافران يعنى مؤمنان بعد از استماع اين كلام گفتند كه جز اين نيست كه شما در ضلالت و گمراهى رو شنيد و شبههء نيست كه سخن كفار محض عين خطاست زيرا كه خداى تعالى بعضى را توانگر ساخته و برخى را درويش گذاشته و بجهة امتحان و رسيدن به ثواب آن جهان حكم فرموده كه اغنيا از مال خدا فقرا را محفوظ گردانند پس مشيت را بهانه ساختن و امر الهى را كه بانفاق فرموده فرو گذاشتن غلط محض و محض غلط است و هر گاه كه تهديد اينكافران خطا پيشه و مشركان كج انديشه ميكردند و از عذاب الهى تخويف مينمودند زبان باستهزاى پيغمبر و مؤمنين گشوده * ( وَيَقُولُونَ ) * و ميگفتند كه * ( مَتى ) * كى خواهد بود * ( هذَا الْوَعْدُ ) * اينموعد شما يعنى قيام قيامت و وقت عقوبت * ( إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ ) * اگر هستيد راست گويان پس حق سبحانه در جواب ايشان فرمود كه * ( ما يَنْظُرُونَ ) * انتظار نميكشند آن منكران بعث * ( إِلَّا صَيْحَةً واحِدَةً ) * مگر يك فرياد * ( تَأْخُذُهُمْ ) * كه بگيرد ايشان را مراد نفخه صعق است كه بعد از آنكه چهل روز از نفخه فزعه برآمده باشد دريا يابد ايشان را * ( وَهُمْ ) * و حال آنكه ايشان در آن وقت در سود او معامله * ( يَخِصِّمُونَ ) * بخصومت و جدال مشغول باشند يعنى در مهم سازى دنيا باشند كه يك بار اسرافيل نفخ صور نمايد و همه در يك طرفة العين هلاك شوند و در حديث آمده كه مردمان در معامله نشر متاع كرده باشند و هنوز او را بهم نپيچيده باشند كه قيامت قايم شود و بعضى ديگر لقمه را برداشته باشند و هنوز بدهن نبرده باشند كه قيامت شود و برخى ديگر كله و رمه را باب برده باشند و هنوز آب نداده كه نفخ صور شود
* ( فَلا يَسْتَطِيعُونَ ) * پس نتوانند نزد آن حال * ( تَوْصِيَةً ) * وصيت كردن با حاضران * ( وَلا إِلى أَهْلِهِمْ ) * و استطاعت نداشته باشند كه بسوى اهل خودشان كه غايب باشند * ( يَرْجِعُونَ ) * باز گردند يعنى ايشان را امان ندهند كه از بازار به خانه روند و فى الفور بصداى نفخ صور هلاك گردند * ( وَنُفِخَ ) * و دميده شود بعد از چهل سال بار ديگر * ( فِي الصُّورِ ) * در صور مراد نفخه سيم است كه آن نفخه احيا است * ( فَإِذا هُمْ ) * پس آن گاه ايشان * ( مِنَ الأَجْداثِ ) * از گورها بيرون آمده * ( إِلى
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 446
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٤٦