ملوك و اكابر آنست كه چون ذكر چيزى كنند آنچه كمتر و فروتر باشد مقدم دارند پس حقتعالى كه رب الارباب و مالك الملك است ملاحظه اين معنى فرموده تقديم ظالم فرمود و مانند اينست تقديم شب بروز در كريمهء يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ و دختر بر پسر در آيهء يَهَبُ لِمَنْ يَشاءُ إِناثاً وَيَهَبُ لِمَنْ يَشاءُ الذُّكُورَ و موت را بر حيات در اين آيه كه الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَياةَ و كافر بر مؤمن در آيهء فَمِنْكُمْ كافِرٌ وَمِنْكُمْ مُؤْمِنٌ و قوله * ( جَنَّاتُ عَدْنٍ ) * تفسير فضل كبير است يا بدل آن و بنا بر آنكه مشار اليه ذلك سابق بخيرات باشد وجه بدلية آنست كه چون سبب در نيل ثواب نازل منزلهء مسبب است كانه كه آن عين ثواب است پس ابدال جنات عدن از آن صحيح باشد يعنى آن توريث يا اصطفا بوستانهاى اقامت است يا سبق بخيرات جنتهاى دايمست * ( يَدْخُلُونَها ) * حال مقدره است يعنى در حالتى كه درآيند در آن بوستانها و ميتواند بود كه جنات عدن مبتدا باشد و يدخلونها خبر آن يعنى آن بوستانهاى با اقامت و دوام درآيند در آن هر سه گروه و بنا بر آنكه ضمير منهم راجع بعباد باشد نه بموصول مرجع يدخلون مقتصد و سابق است كه اسم جنساند يعنى درآيند مقصد و سابق بخيرات در آن جنات و ميتواند بود كه ضمير راجع بثلثهء مذكوره باشد گاهى كه مراد به ظالم عاصى باشد از اهل ايمان * ( يُحَلَّوْنَ فِيها ) * حال ثانيه است يا خبر ثانى يعنى در حالتى كه پيرايه بسته شوند در آن بهشتها يا بهشتهاى عدن پيرايه بسته شوند در آن * ( مِنْ أَساوِرَ ) * از دستوانهايى كه باشد * ( مِنْ ذَهَبٍ ) * از طلاى خالص من اول براى تبعيض است ثانيه براى تبيين چنان كه گفتهاند و قوله * ( وَلُؤْلُؤاً ) * عطفست بر محل اساور يعنى محلى شوند در آن بمرواريد صافى در عين المعانى آورده كه دستوانه زر و مرواريد حليهء ملوك عرب بوده و بديشان اختصاص داشته و آن را اكثر اوقات ميپوشيدهاند و بدان امتياز داشتهاند چنان كه تاج اختصاص بپادشاهان عجم دارد و مخصوص بايشان است از اين جهة است كه اختصاص بذكر آن شده * ( وَلِباسُهُمْ فِيها ) * و لباس و پوشش اين گروه در آن جنات نعم و بهشت مقيم * ( حَرِيرٌ ) * ديبا باشد كه اشعه آن چشمها را خيره كند و كسى طاقت انوار آن نداشته باشد و ان ديبا نه مثل ديباى دنيا باشد كه تار بود آن را كسى رشته و بافته باشد بلكه بيد قدرة بالغه آن را ايزد سبحانه و تعالى مخصوص بهشتيان خلق نموده باشد و در احاديث مذكور است كه بهشتيان از ان لباس هفتاد پيرهن بپوشند كه از زير ان هفتاد پيرهن بدن ايشان بنمايد و ديگران هر نوع لباس كه خواهند ايزد تعالى در ساعت بيافريند بنوعى كه هيچ چشم نديده و هيچ گوش نشنيده * ( وَقالُوا ) * و گويند اينگروه
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 414
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤١٤