مراد اهل مكهاند كه حقتعالى نعمت در زمين حرم محترم به ايشان ارزانى فرموده و از ضرر سبى و قتل و غارت ايشان را محفوظ داشت بخلاف اعراب كه در حوالى ايشانند چه اينها متخطف ميشوند و اعداء دست تعدى بر ايشان دراز ميكنند پس در اين آيه حقتعالى تذكير اين نعمت نموده بر ايشان تا بوظايف شكر گذارى آن قيام نمايند و بنا بر اين مراد بنعمة عافيتست و تاييد اين قول مىكند اينكه بعد از اينذكر احوال صناديد قريش مىكند و بيان كفران ايشان و ميفرمايد * ( وَإِنْ يُكَذِّبُوكَ ) * و اگر بدروغ دارند ترا اهل مكه و نبوت ترا كه نعمت عظمى و سعادت كبريست قبول نكنند و تكذيب نمايند * ( فَقَدْ كُذِّبَتْ ) * پس به درستى كه تكذيب كرده شدند * ( رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ ) * فرستادگان كه پيش از تو بودند و ايشان بر آن صبر كردند تا بمثوبت جزيل رسيدند پس تو نيز اقتدا به ايشان كرده شكيبا باش و سپر صبر در سركش * ( وَإِلَى اللَّه ) * و بسوى خدا * ( تُرْجَعُ الأُمُورُ ) * باز گردانيده شود همه كارها و ترا بر صبر و ايشان را بر تكذيب جزا دهد و بدانكه فقد كذبت رسل من قبلك در معنى اينست كه فتاس بالرسل فى الصبر على تكذيبهم و وضع فقد كذبت در موضع آن به جهت استغنا است بسبب از مسبب پس بنا بر اينمعنى لازم نيايد كه جزا سابق باشد بر شرط بلكه متعقب بر شرط باشد هم چنان كه حق جزاست و شرط صحيح و تنكير رسل براى تعظيم است كه مقتضى زيادتى تسليه است و حث بر مصابرت فكانه قال فقد كذبت رسل اى رسل ذو عدد كثير و الولايات و نذر و اهل اعمار و اصحاب صبر و عزم و شبههء نيست كه اينمعنى احث است بر صبر و ابلغ در تسليه بعد از آن تحذير جميع مردمان مىكند از غرور بحطام اين جهان كه مستلزم غفلت است از ساز اسباب آن جهان و تخويف ايشان مىكند از مكر شيطان و ميفرمايد كه * ( يا أَيُّهَا النَّاسُ ) * اى مردمان * ( إِنَّ وَعْدَ اللَّه ) * بدرستى كه وعده خدا در حشر و جزا * ( حَقٌّ ) * راستست و در او خلف نيست * ( فَلا تَغُرَّنَّكُمُ ) * پس بايد كه مغرور نسازد شما را و نفريبد * ( الْحَياةُ الدُّنْيا ) * زندگانى دنيا تا تمتع شما به آن غافل نسازد شما را از طلب آخرت و سعى از براى آن * ( وَلا يَغُرَّنَّكُمْ ) * و بايد كه فريفته نكند شما را * ( بِاللَّه ) * بكر خداى * ( الْغَرُورُ ) * شيطان بسيار فريبنده غرور صيغهء مبالغه است يعنى بسيار فريب دهنده كه از عادت قديمهء اوست كه پيوسته فريب دهد شما را به اين وجه كه آرزوى مغفرت در دل شما افكند تا شما را اصرار نمايد بر معصيت و اگر چه مغفرت امريست ممكن الوقوع اما كسب ذنب به اين اميد مشابه تناول زهر است به اميد رفع طبيعت مر آن را يا مقاومت بان و اكابر فرمودهاند كه يكى از مكايد و حيل ابليس تسويفست
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 390
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٩٠