آخرت خبر مىدهد كه * ( وَلَوْ تَرى ) * و اگر ببينى * ( إِذِ الظَّالِمُونَ ) * چون ستمكاران يعنى مشركان كه * ( مَوْقُوفُونَ ) * بازداشتگان باشند * ( عِنْدَ رَبِّهِمْ ) * نزد پروردگار خود يعنى در موقف محاسبه هر آينه ببينى امرى صعب و كارى پر هول * ( يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ ) * در حالتى كه باز گردانند برخى از ايشان * ( إِلى بَعْضٍ ) * بسوى برخى ديگر * ( الْقَوْلَ ) * سخن را يعنى محاوره مىكنند و سخن را بر هم باز مىگردانند و رد ميكنند در مجادله به اين وجه كه * ( يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا ) * ميگويند آنان كه زبان گرفتگان بودند يعنى تابعان و پيروان * ( لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا ) * آنان را كه سركشى كردند يعنى پيشوايان و بزرگان * ( لَوْ لا أَنْتُمْ ) * اگر نمىبوديد شما يعنى اغوا و اضلال شما نميبود * ( لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ ) * هر آينه ما ميبوديم گرويدگان به خدا و رسول اما شما را گمراه كرديد و از ايمان باز داشتيد * ( قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا ) * و گويند آنان كه گردن كشى كرده بودند از روى انكار * ( لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا ) * مر آنان را كه در دنيا زبون و بيچاره گرفته بودند * ( نَحْنُ ) * آيا ما * ( صَدَدْناكُمْ ) * باز داشتيم شما را * ( عَنِ الْهُدى ) * از راه راست و قبول هدايت * ( بَعْدَ إِذْ جاءَكُمْ ) * بعد از زمانى كه آمد بشما * ( بَلْ كُنْتُمْ ) * بلكه شما بوديد بنفس خود * ( مُجْرِمِينَ ) * گناه كاران و شرك آرندگان و اختيار نمايندگان ضلالت بر هدايت بارادهء خود يعنى رؤسا انكار دعوى اتباع كنند كه آن اضلال و منع ايشان بود از ايمان و اثبات نمايند بر ايشان كه شما به اختيار خود از ايمان اعراض كرديد و ايثار تقليد نموديد بر آن نه آنكه ما باكراه و اجبار شما را از آن بازداشتيم و لهذا اسم كن نحن است در يلى حرف انكار واقع شده تا مبالغه باشد در رد قول ايشان * ( وَقالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا ) * و گويند آنان كه ضعيف و بيچاره بودهاند * ( لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا ) * و آنان را كه از قول حق سر مىكشيدهاند يعنى اتباع در جواب رؤساى خود گويند * ( بَلْ ) * نه چنانست كه ما به خود كافر شديم اين اضرابست از اضراب رؤساى يعنى اجرام ما باز نداشت ما را از ايمان بلكه * ( مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ ) * مگر شما در روز و شب مانع ايمان ما شد و آن را از ما بازداشت * ( إِذْ تَأْمُرُونَنا ) * وقتى كه ميفرموديد ما را * ( أَنْ نَكْفُرَ بِاللَّه ) * به آنكه كافر شويم بخداى تعالى * ( وَنَجْعَلَ لَه ) * و فرا گيريم مر خداى را * ( أَنْداداً ) * همتايان اضافه مكر بظرف بر سبيل اتساع است كه آن
اجراى آنست در مجراى مفعول به و ترك عطف در قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا و ذكر آن
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 372
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٧٢