و اصح آنست كه عدم ذكر ايشان بجهة آنست كه بمنزلهء والديناند و لهذا حقتعالى عم را باب تسميه فرموده در كريمهء وَإِله آبائِكَ إِبْراهِيمَ وَإِسْماعِيلَ وَإِسْحاقَ و اسماعيل عم يعقوب بوده و نقل كلام از غيبت بخطاب جهة دلالة است بر فضل تشديد و مزيد تهديد در ترك احتجاب اجانب و بدانكه چون از فحواى آيات مذكوره و افتتاح سوره بلفظ نبى و تكرار آن در اثناى آن كه مشعر است بعلو مرتبة و مزيد رفعت پيغمبر التزام شرايط وظايف سيد عالم ( ص ) مفهوم مىشود و در عقب آن ايراد آيتى نموده كه مشير است بكمال عنايت دربارهء آن حضرت و فرمود * ( إِنَّ اللَّه ) * بدرستى كه خداى تعالى * ( وَمَلائِكَتَه ) * و فرشتگان او * ( يُصَلُّونَ ) * درود ميفرستند * ( عَلَى النَّبِيِّ ) * بر پيغمبر عاليمقدار * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * اى كسانى كه گرويدهايد به خدا و رسول * ( صَلُّوا عَلَيْه ) * صلوات دهيد بر او * ( وَسَلِّمُوا ) * و سلام گوئيد بر وى * ( تَسْلِيماً ) * سلام گفتنى يا تسليم نمائيد خود را و انقياد او مرعى داريد صلوات از حقتعالى رحمت است و از غير او طلب رحمت و نزد جمعى از جانب او رحمت و از ملائكه استغفار و از مؤمنان دعا و مراد اينجا اعتنا است باظهار شرف و رفع شان حضرت رسالت ( ص ) و گفتهاند كه معنى اللهم صل على محمد اينست كه بار خدايا تعظيم كن محمد را در دنيا باعلاى دين و اظهار دعوت بطريق يقين و اعظام ذكر و ايقاى شريعة او در آخرت بقبول شفاعة او در شان امة و تضعيف ثواب و اظهار فضل او بر اولين و آخرين و تقديم او بر كافهء انبيا و مرسلين ( صلوات اللَّه و الملائكة و الناس اجمعين ) و لهذا ( قال بعضهم تشريف اللَّه محمدا ) بقوله * ( إِنَّ اللَّه وَمَلائِكَتَه يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ ) * ابلغ من تشريف آدم بالسجود تكريم و تعظيم حقتعالى محمد ( ص ) را در كريمهء * ( إِنَّ اللَّه وَمَلائِكَتَه يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ ) * زياده است از تعظيم آدم بسجود در مجمع آورده كه ابو حمزهء ثمالى گفته كه حديث كرد مرا سدى و حميد بن انصارى و يزيد بن زياد از عبد الرحمن بن ابى ليلى از كعب بن عجزه كه بعد از نزول اين آيه گفتيم يا رسول اللَّه ما ميدانيم كه سلام چگونه به تو كنيم كيفيت صلوات را بيان فرمائيد فرمود بگوئيد
اللهم صل على محمد و آل محمد كما صليت على ابراهيم و آل ابراهيم انك حميد مجيد و بارك على محمد و آل محمد كما باركت على ابراهيم و آل ابراهيم انك حميد مجيد
بعد از آن فرمود كه حقتعالى بر من دو فرشته را موكل گردانيد تا هر جا كه نام من برند و مستمع بر من صلوات فرستد آن فرشتها گويند
غفر اللَّه لك
خدا ترا بيامرزد و خدا و فرشتگان امين گويند و اگر بر من صلوات ندهد آن هر دو فرشته گويند لا غفر اللَّه لك خدا ترا نيامرزد و خدا و فرشتگان امين گويند و مسلم در صحيح باسانيد خود نيز از كعب بن عجزه نقلكرده كه اصحاب بعد از نزول اين آيه پرسيدند كه يا
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 320
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٢٠