موسى فكانه قال ( فلا تك فى مرية من ان تتقى كما لقى موسى ) * ( وَجَعَلْناه ) * و گردانيديم كتاب منزل بر موسى را * ( هُدىً لِبَنِي إِسْرائِيلَ ) * راه نماينده مر بنى اسرائيل را يا موسى را هادى ايشان گردانيديم * ( وَجَعَلْنا مِنْهُمْ ) * و گردانيديم از بنى اسرائيل * ( أَئِمَّةً يَهْدُونَ ) * پيشوايانى كه راه نمودند خلق را به حكم و به احكام تورية * ( بِأَمْرِنا ) * بفرمان ما ايشان را يا بتوفيق ما * ( لَمَّا صَبَرُوا ) * آن هنگام كه صبر كردند بر ايمان يا بر شدايد قوم يا به ارتكاب طاعات يا از اجتناب معاصى و گويند مراد انبياى بنى اسرائيلاند * ( وَكانُوا بِآياتِنا ) * و بودند كه بآيتهاى ما يعنى علامات و معجزاتى كه موسى را داده بوديم * ( يُوقِنُونَ ) * بيگمان بودند به جهت امعان نظر در آن و همچنين گردانيديم كتاب منزل بر تو را سبب هدايت بندگان و گردانيديم از امتان تو پيشوايانى كه هدايت خلق كردند بفرمان ما و صبر كردند بر آن و به آيتهايى و معجزاتى كه به تو داديم بر يقين بودند * ( إِنَّ رَبَّكَ ) * بدرستى كه آفريدگار تو * ( هُوَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ ) * او حكم كند ميانهء مردمان * ( يَوْمَ الْقِيامَةِ ) * در روز رستخيز * ( فِيما كانُوا فِيه ) * در آن چيزى كه بودند در آن * ( يَخْتَلِفُونَ ) * اختلاف ميكردند از امر دين كه آن تصديق است برسل و ايمان ببعث و نشور و غير آن يعنى به حكم نافذ خود محق را از مبطل جدا سازد و هر يك را فراخور اعتقاد و كردار جزا دهد * ( أَ وَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ ) * آيا راه ننمود و بيان نكرد مر اهل مكه را * ( كَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَبْلِهِمْ ) * چند هلاك كرديم پيش از ايشان * ( مِنَ الْقُرُونِ ) * از اهل قرنها چون قوم عاد و ثمود بدانكه استفهام براى تقرير است و او در او لم يهد عطفست بر معطوف عليه منوى كه از جنس معطوف باشد و ضمير راجع باهل مكه و فاعل يهدى آن چيزيست كه مدلول عليه كم اهلكنا است چه كم فاعل واقع نمىشود و نميگويند جاءني كم رجل و تقدير نيست كه يديهم كثرة اهلاكنا القرون يا يهديهم هذا الكلام كقولك تعصم لا إله الا اللَّه الدماء و الاموال و ميتواند بود كه فاعل يهدى حقتعالى باشد و معنى اينكه حقتعالى راه نمود براى اهل مكه بسيار هلاك گردانيدن قرون ماضيه را * ( يَمْشُونَ فِي مَساكِنِهِمْ ) * ميروند اهل مكه در مسكنهاى ايشان و در سفر خود بر آن ميگذرند و آثار و علامات ايشان را ميبينند كه چگونه بودهاند در طيب معيشت و فراغت وسعت رزق و منازل دلكش و امروز از ايشان جز اثرى نمانده * ( إِنَّ فِي ذلِكَ ) * بدرستى كه در اين اهلاك قرون سالفه * ( لآياتٍ ) * هر آينه عبرتها است مر امم آتيه را * ( أَ فَلا يَسْمَعُونَ ) * آيا نميشنوند اينسخنان
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 243
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٤٣