او وا در آتش انداختند بر طريقى كه در سورهء سابقه مذكور شد * ( فَأَنْجاه اللَّه ) * پس برهانيد خداى تعالى مر او را * ( مِنَ النَّارِ ) * از ضرر آتش و آن را بر او سر دو سلامت گردانيد اسناد قول بحرق و قتل بهمهء ايشان با آنكه بعضى از ايشان قايل آن بودند به جهت آنست كه چون آنهايى كه قايل آن نبودند به آن راضى بودند فكان كه همه قايل آن بودند * ( إِنَّ فِي ذلِكَ ) * بدرستى كه در اين رهانيدن * ( لآياتٍ ) * نشانهاى قدرتست از حفظ ابراهيم و ترك احراق و خمود آتش در زمان يسير و رستن گل و ريحان از آن * ( لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ) * براى گروهى كه ميگروند چه ايشانند كه بتفحص از آن و تامل در آن منتفع ميشوند * ( وَقالَ ) * و گفت ابراهيم بعد از نجات از آتش بقوم خود كه * ( إِنَّمَا اتَّخَذْتُمْ ) * جز اين نيست كه فرا گرفتيد * ( مِنْ دُونِ اللَّه ) * بجز از خداى * ( أَوْثاناً ) * بتان را خدايان * ( مَوَدَّةَ بَيْنِكُمْ ) * براى دوستى ميان شما * ( فِي الْحَياةِ الدُّنْيا ) * در زندگانى دنيا يعنى تا شما بت پرستان به يكديگر پيونديد و بر عبادت ايشان اجتماع و اتفاق نمائيد و با هم الفت گيريد بسبب اين هم چنان كه مردمان بر مذهبى متفق ميشوند و آنسبب مودت و مصادقت ايشان مىشود به يكديگر و نصب مودت بر عليت است و مفعول دوم اتخذتم محذوفست اى اوثانا الها و مىتواند بود كه مودت مفعول ثانى آن باشد بتقدير مضاف اى ( اتخذتم اوثانا سبب مودة بينكم ) و يا بتاويل بمودودة يعنى فرا گرفتيد بتان را دوست داده شده در ميان خود كقوله وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّه أَنْداداً يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّه و تا در دنيا هستيد ايندوستى شما به يكديگر باقيست بسبب عبادت اصنام و يا دوستى شما با بتان هست تا حين وفات * ( ثُمَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ ) * پس روز قيامت * ( يَكْفُرُ ) * كافر شود و بيزارى كند و منكر شود * ( بَعْضُكُمْ ) * بعضى از شما * ( بِبَعْضٍ ) * مر بعضى را كه تابعانند * ( وَيَلْعَنُ بَعْضُكُمْ ) * و لعنت كند برخى از شما يعنى پيروان و اراذل * ( بَعْضاً ) * مر برخى را كه پيش روان و اشرافند و يا تناكر و تلاعن ميان شما و اوثان واقع شود كقوله تعالى وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا و اين معنى بنا بر تغليب مخاطبين است * ( وَمَأْواكُمُ النَّارُ ) * و بازگشت همهء شما دوزخ است * ( وَما لَكُمْ ) * و نيست مر شما را در آن روز * ( مِنْ ناصِرِينَ ) * ياران و مدد كاران كه بسبب ايشان از آتش دوزخ خلاصى يابيد از قتاده مرويست كه هو خلة و دوستى كه در دنيا است روز قيامت مبدل به عداوت شود مگر خلة متقيان
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 129
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٢٩