سال او بودند بوى نگرويدند و باقى در تكذيب او كوشيدند و نوح نيز قريب هزار سال دعوت فرمود و همه تكذيب او كردند مگر معدودى چند و همچنين صالح بر ثمود و حنظله بر اصحاب الرس مبعوث گشته دعوت ايشان كردند و بوى نگرويدند و بدروغ پنداشتند ايشان را و از تكذيب ايشان مر آن پيغمبران را ضررى نرسيد بلكه مضرت آن بدايشان لاحقشد كه مستحق عقوبت دنيا و آخرت شدند پس از تكذيب شما نيز ضررى به من نخواهد رسيد و ضرر آن كه عذاب استيصالست و عقوبت آخرت بشما لاحق خواهد شد * ( وَما عَلَى الرَّسُولِ ) * و نيست بر فرستاده * ( إِلَّا الْبَلاغُ الْمُبِينُ ) * مگر پيغام رسانيدن آشكارا كه مزيل شك باشد و مبين طريق حق نه اجبار و اكراه بر ايمان و من اين پيغام رسانيدم بشما و بوعد و وعيد شما را دعوت كردم و از عقوبات آخرت بترسانيدم شما به جهت عناد و جحود منكر بعث و نشر شديد و سخن مرا كان لم يكن انگاشتيد * ( أَ وَلَمْ يَرَوْا ) * آيا نمىبينيد شما و حفص بغيبت خوانده و ضمير راجع بامم من قبلكم يعنى آيا نميديدند امتانى كه پيش از شما بودند و تكذيب بعث كردند * ( كَيْفَ يُبْدِئُ اللَّه الْخَلْقَ ) * كه چگونه نخست پيدا مىكند خداى آفريدگان را از ماده غير ماده و غير ماده و آنها را از نيست هست ميسازد * ( ثُمَّ يُعِيدُه ) * پس باز ايشان را بعد از موت باز گرداند بحيات هم چنان كه اول بار اين اخبار است باعادهء بعد از موت و معطوف است بر ا و لم يروا نه بر يبدئ زيرا كه رؤيت واقع نيست بر او و ميتواند بود كه يعبده مؤل باشد به اينكه انشا مىكند در هر سال مانند آنچه در سنهء سابقه انشا كرده بود از نبات و ثمار و غير آن و بنا بر اين تاويل معطوفست بر يبدئ * ( إِنَّ ذلِكَ ) * بدرستى كه اعاده و يا ابداء و اعادهء هر دو * ( عَلَى اللَّه يَسِيرٌ ) * بر خدا آسانست زيرا كه در فعل آن محتاج به هيچ چيز نيست و قادر مطلقست و ديگر آنكه هر كه قادر باشد بر ابداء
بدن و مادهء هر آينه اقدر خواهد بود بر اعاده كه با ماده است
* ( قُلْ سِيرُوا فِي الأَرْضِ ) * اينحكايت كلام خدا است مر ابراهيم را هم چنان كه امر مىكند پيغمبر ما را بر اين منهاج در اكثر قرآن يعنى گفتيم بابراهيم كه بگو بمكذبان امت خود و يا آنكه حكايت او سبحانه است آن چيزى را كه ابراهيم با قوم خود گفت يعنى حقتعالى ميفرمايد كه ابراهيم حكايت كرد مرقوم خود را كه خدا به من امر كرده به اينكه بگو با امت خود كه منكر بعثاند و مكذب وحدانيت كه برويد در زمين * ( فَانْظُرُوا ) * پس بنگريد از راه تفكر و استدلال كه * ( كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ) * چگونه آفريده است خداى تعالى خلق را بر اختلاف اجناس و اشكال و افعال و احوال و يا در ديار امم
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 125
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٢٥