الوهبة آن دانشى تعبير فرموده از نفى الوهيت بنفى علم به آن به جهت اشعار به آنكه آنچه بمعلوم نباشد صحت آن جايز نيست اتباع آن و اگر چه معلوم البطلان نباشد مراد آنست كه اگر مادر و پدر ترا تكليف كنند به آنكه انبازى بگير براى من چيزى را كه الوهيت آن ندانى و فى الواقع الوهيت جز مرا ثابت نيست * ( فَلا تُطِعْهُما ) * پس فرمان مبر ايشان را كه طاعت مخلوق در معصيت خالق روا نيست و حق مخلوق اگر چه عظيم باشد ساقط است در وقت مراعات حقتعالى و بنا بر تفسير اول كه آن امرنا الانسان بوالديه حسنا است ناچار است در شرطيه از اضمار قول اى قلنا ان جاهداك ايها الانسان لتشرك بى * ( إِلَيَّ ) * بسوى مجازات من است * ( مَرْجِعُكُمْ ) * بازگشت شما از مؤمن و كافر و بار و عاق * ( فَأُنَبِّئُكُمْ ) * پس بياگاهانم شما را در آن وقت * ( بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ) * به آنچه هستيد كه ميكنيد يعنى بجزا دادن و اين كلام متضمن دو چيز است يكى آن كه جزاى عمل شما بسوى منست پس بايد كه قصد جفاى والدين نكنيد و مرتكب عقوق ايشان نشويد ايذا و آزار و محروم كردن ايشان را از بر و احسان به جهت شرك ايشان هم چنان كه من منع روزى ايشان نمىكنم بجهة شرك دوم تحذير است از متابعت ايشان بر شرك و حث و تحريص بر ثبات و استقامة در دين بذكر مرجع و وعيد شهر بن حكيم از پدر خود روايت كرده و او از جد خود كه گفت از پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله پرسيدم كه يا رسول اللَّه من ابر با كه نيكويى كنيم فرمود كه امك بمادر خود گفتم بعد از آن فرمود كه امك گفتم ثم من فرمود
اباك ثم الاقرب فالاقرب
پس نيكويى كن به پدر خود بعد از آن بهر كه نزديكتر باشد به تو در خويشى انس از پيغمبر ( ص ) روايت كرده كه آن حضرت فرمود كه
الجنة تحت اقدام الامهات
بهشت در زير قدم مادرانست و در حديث قدسى آمده كه
من رضى عنه والده فانا عنه راض
هر كه پدر و مادر از او خوشنود باشد من از او خوشنودم و شبههء نيست كه اطاعت ايشان در چيزيست كه موافق امر الهى باشد نه نواهى او پس در ترك امور مفروضه اطاعة ايشان نبايد كرد بلكه تابع امر الهى بايد شد هم چنان كه آيهء و ان جاهداك شاهد اينست * ( وَالَّذِينَ آمَنُوا ) * و آنان كه ايمان آوردند بعد از كفر * ( وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ) * و كردند كارهاى شايسته بعد از فساد * ( لَنُدْخِلَنَّهُمْ ) * هر آينه در آريم ايشان را * ( فِي الصَّالِحِينَ ) * در زمره شايستگان و در جملهء ستودگان از انبيا و اوليا و شهدا و كمال در صلاح منتهاى درجات مؤمنين است و مستمناى انبياى مرسلين و لهذا صلاحيت متمناى جميع انبيا بوده و از حقتعالى استدعاى آن مينمودند هم چنان كه سليمان فرمود كه وَأَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبادِكَ الصَّالِحِينَ و در حق ابراهيم فرمود كه وَإِنَّه فِي الآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ و يا داخل سازيم ايشان را در مداخل صالحان كه روضهء جنانست
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 118
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١١٨