كانه قال و ما القى اليك الكتاب الا رحمة يعنى نفرستاديم به تو اين كتاب را مگر بجهة رحمت و نعمت از جانب پروردگار تو و چون چنين است * ( فَلا تَكُونَنَّ ظَهِيراً ) * پس مباش هم پشت و يارى دهنده * ( لِلْكافِرِينَ ) * مر ناگرويدگان را كه مدارا و مداهنه كنى بايشان و تحمل نمايى از قول و فعل شنيع ايشان و اجابت ملتمسات ايشان كنى * ( وَلا يَصُدُّنَّكَ ) * و بايد كه كافران باز ندارند ترا * ( عَنْ آياتِ اللَّه ) * از خواندن آيتهاى خداى عز و جل و عمل كردن به آن * ( بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ ) * بعد از زمانى كه آن آيات فرمود آمده شده است به تو * ( وَادْعُ إِلى رَبِّكَ ) * و بخوان بسوى عبادت و پرستش پروردگار خود و توحيد او * ( وَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ) * و مباش از جملهء شرك آورندگان بمساعدت ايشان * ( وَلا تَدْعُ مَعَ اللَّه ) * و مخوان با خداى تعالى * ( إِلهاً آخَرَ ) * خداى ديگر را اينكلام و ما قبل آن از براى تهيجست و قطع طمع مشركان از مساعدت آن حضرت ايشان را و از موافقت وى با ايشان و يا ظاهر خطاب با حضرتست و اما مراد امت ويند و بنا بر اين نيز فايدهء خطاب تهيج و قطع طمع مشركانست * ( لا إِله إِلَّا هُوَ ) * نيست هيچ خدايى سزاوار پرستش كردن و خواندن مكر او * ( كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ ) * همه چيز فانيست و نيست شونده * ( إِلَّا وَجْهَه ) * مگر ذات او سبحانه چه ما عداى او ممكنست و فى حد ذاته هالك و معدوم و يا آنكه همه عملها باطل است مگر عملى كه بجهة وجه اللَّه و طلبا لمرضات اللَّه باشد و تعبير از ذات به وجه در كلام عرب شايعست و از امام جعفر صادق عليه السّلام مرويست كه
كل شيء هالك الا دينه و ما اريد به وجهه
از شهر ابن حوشب روايتست كه روز قيامت اعمال خلايق را بر خداى عرض كنند خطاب رسد كه آنچه براى من كردهاند جدا كنيد و ما بقى را در دوزخ افكنيد و نابود سازيد و ابن كيسان تفسير وجه به ملك كرده اى كل شيئى هالك الا ملكه * ( لَه الْحُكْمُ ) * مر او راست فرمانروايى و قضاى نافذ در جميع مخلوقات چه اگر حكم عقليست بتقرير او است در عقول و اگر شرعيست بانزال ويست برسول فمن اين للناس القياس و يا در آخرت حكم و فرمان مخصوص به او خواهد بود * ( وَإِلَيْه تُرْجَعُونَ ) * و بسوى او يعنى بمحشر باز گرديده خواهيد شد براى مكافات و مجازات حسنات و سيئات و نزد محققان آنست كه چون موجود حقيقى نيست مگر حق سبحانه پس ما سواى او فانى باشند از روى حقيقة و حكم و فرمان مخصوص به او و در شرح عوارف مذكور است كه هالك گفت و نگفت يهلك تا معلوم شود كه وجود همهء اشياء ممكنه در جنب وجود او امروز همه هالكست و احالهء مشاهدهء اين حالت
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 112
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١١٢