روى قدرت * ( يَأْتِيكُمْ بِضِياءٍ ) * بياورد براى شما روز روشن را كه در آن بطلب معاش اشتغال نمائيد * ( أَ فَلا تَسْمَعُونَ ) * آيا نميشنويد موعظه را به گوش تدبر و اعتبار استفهام براى تقرير است يعنى از اين علامة قدرت متذكر شده بوحدانية و قدرت او معترف شويد حق عبارت هل إله بود و ذكر من بنا بر زعم اهل شركست كه قايلند بر الوهيت غير او و سرمد از سرد ماخوذ است كه بمعنى متابعت است و اتصال دائمى و زيادتى ميم به جهت مبالغه است و نظير اينست دلامص كه از دلاص ماخوذ است * ( قُلْ أَ رَأَيْتُمْ ) * بگو كه ميبينيد در اين كه * ( إِنْ جَعَلَ اللَّه ) * اگر سازد خدا * ( عَلَيْكُمُ النَّهارَ ) * بر شما روز را * ( سَرْمَداً ) * پاينده و باقى * ( إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ ) * تا روز رستخيز يا آنكه آفتاب را در وسط السماء بدارد و مدار فوق ارضين آن را به حركت در آورد * ( مَنْ إِله غَيْرُ اللَّه ) * كيست خدايى بجز از خداى به حق كه اللَّه است * ( يَأْتِيكُمْ بِلَيْلٍ ) * بياورد براى شما شبى * ( تَسْكُنُونَ فِيه ) * كه آرام گيريد در او و از متاعب اشغال و اعمال استراحت كنيد در آن * ( أَ فَلا تُبْصِرُونَ ) * آيا نمىبينيد آثار قدرت را بديدهء تفكر و استبصار عدم وصف نهار به آنچه مقابل او است اعنى بنهار تتصرفون فيه كما قال بليل تسكنون فيه به جهت آنست كه ضوء نعمتى است فى حد ذاته و مقصود بنفسه بخلاف ليل و ديگر آنكه منافع متعلقه بضياء متكاثر است و همين منحصر در تصرف در معاش نيست و ظلام به اين مثابه نيست و لهذا أ فلا تسمعون را مقارن بآنساخته و فلا تبصرون را مقارن بليل چه استفادهء فعل از سمع اكثر از استفادهء آنست از بصر * ( وَمِنْ رَحْمَتِه ) * و از رحمت و بخشايش واسعه او است كه * ( جَعَلَ لَكُمُ ) * بيافريد براى شما * ( اللَّيْلَ وَالنَّهارَ ) * شب و روز را * ( لِتَسْكُنُوا فِيه ) * تا آرام گيريد در شب * ( وَلِتَبْتَغُوا ) * و تا بجوئيد در روز بانواع مكاسب * ( مِنْ فَضْلِه ) * از روزى خدا كه بفضل خود مقرر فرموده نه باستحقاق سابقه كه شما را بوده * ( وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ) * و تا شايد كه سپاسدارى كنيد خداى را بر نعمت روز و شب و چون دنيا سراى محنت و تعب است از اين جهت حقتعالى بفضل عميم خود شب را آفريد تا استراحت كنند در آن از كلفتى و مشقتى كه در روز بايشان رسيده باشد در كسب معاش و روز را خلق فرمود تا در او بانواع اشتغال معاش خود را بگذرانند به آن و به جهت آنكه در آخرت كلفت و محنت مفقود است از اين جهت آنجا شب نخواهد بود تا به جهت آسايش به آن محتاج باشند * ( وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ ) * و ياد كن روزى را كه ندا كند خدا مر بت پرستان را * ( فَيَقُولُ ) * پس گويد بايشان از روى تقريع * ( أَيْنَ شُرَكائِيَ ) * كجااند
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 100
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٠٠