يعنى انفاذ نكند و بصواب نيارد * ( كَيْدَ الْخائِنِينَ ) * مكر خيانت كنندگان را اين تعريض است بزليخا در خيانت او با شوهر و تنبيه بر پاكدامنى و انابة خود الجزء الثالث عشر من الاجزاء الثلاثين يوسف بعد از اشعار بر آنكه بوسيلهء حماية ربانى و توفيق سبحانى و عصمة يزدانى از خيانة مبرا شده نه آنكه نفس او مستبد و مستقل بوده در اين امر اين كلمات را از پى قول مذكور در آورده * ( وَما أُبَرِّئُ نَفْسِي ) * و تنزيه نميكنم نفس خود را يعنى نميگويم كه نفس من بطبعه از ميل بآرزوها مبرا و معراست * ( إِنَّ النَّفْسَ لأَمَّارَةٌ ) * بدرستى كه نفس غدار فرماينده است * ( بِالسُّوءِ ) * ببدى و بالطبع مايلست بشهوات پس قصد معاصى مىكند و قوى و جوارح را به آن ميفرمايد در جميع اوقات * ( إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّي ) * مگر وقت رحمت پروردگار من كه اعطاى توفيق و لطف و عصمت او است و يا مگر نفوسى را كه رحمت كند خدا آن را بعصمة خود و گويند اين استثنا منقطع است و ما بمعنى من كقوله ما طابَ لَكُمْ يعنى و ليكن آن را كه ببخشد برو پروردگار من از اسائت منصرف شود و نزد بعضى اين آيه حكايتست از قول زليخا و مراد بمستثنى يوسف است و اتباع او * ( إِنَّ رَبِّي ) * بدرستى كه آفريدگار من * ( غَفُورٌ ) * آمرزنده است بندگان را چون توبه كنند از معاصى * ( رَحِيمٌ ) * مهربان كه بعصمة و توفيق و لطف هداية ايشان كند آوردهاند كه چون با ملك ريان اين سخنان را كه از يوسف شنيدند باز گفتند اشتياق او بديدار يوسف زياده گشت * ( وَقالَ الْمَلِكُ ) * و گفت ملك مصر * ( ائْتُونِي بِه ) * بياوريد يوسف را نزد من * ( أَسْتَخْلِصْه لِنَفْسِي ) * تا خاص گردانيم او را براى خود و مهمات خود را بوى باز گذارم و در تيسير آورده كه ملك هفتاد حاجب را با هفتاد مركب آراسته با تاج و لباس ملوكانه بزندان فرستاد و بتعظيمى هر چه تمامتر يوسف را از زندان ببارگاه آوردهاند كه در وقت بيرون آمدن از زندان زندانيان بر مفارقت او به هاىهاى بگريستند و گفتند اى دلنواز و غمگسار ما بى تو چگونه در اينزندان زندگى كنيم و با كه انس گيريم يوسف ايشان را دلنوازى فرمود و در حق ايشان دعا كرد كه
اللهم اعطف عليهم قلوب الاخيار و لا نعم عليهم الاخيار
يعنى بار خدايا دلهاى نيكان بر ايشان مشفق گردان و خيرها بر ايشان پوشيده مگردان و چون از زندان بيرون آمد بر در زندان نوشت ( هذا قبر الاحياء و بيت الاحزان و تجربة الاصدقاء و شماتة الاعداء ) اين قبر زندگانست و خانه اندوه گينان و تجربهء دوستان
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 52
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٥٢