خاله و قوم خود مَكاناً شَرْقِيًّا در جايى كه جانب شرقى بود از بيت المقدس يا از سراى خاله يا در موضع آفتاب روى اين ظرف بدل اشتمالست به جهت اشتمال حين كه از كلمه اذ مفهوم مىشود بر آنچه در اوست و يا بدل كل زيرا كه مراد بمريم قصهء او است و بظرف امرى كه واقع شده در او و اين هر دو يكىاند و يا آنكه ظرف قصه محذوف باشد اى اذكر قصة مريم اذ انتبذت و در اين دلالتست بر آنكه مقصود بذكر مريم ذكر اين وقتست كه در او اينقصهء عجيبه دست داده پس معنى مراد آنست كه ياد كن آن وقتى را كه مريم بكناره رفت و از مردمان خود دور شد به طرف آفتاب بر آمدن به جهت اغتسال از عطا مرويست كه ايندر وقت زمستان بود و هوا در شدت برودت و به جهت اينطلب موضعى كرد آفتاب روى باشد تا در آنجا غسل حيض كند و از جبائى نقل كردهاند كه مريم به جهت آن از اهل خود دور شد تا در خلوت بخلوص نيت بعبادت حضرت عزت مشغول شود و بسبب اختلاط مردمان با او يا مكالمه ايشان به يكديگر قصورى در عبادت او واقع نشود و بالكليه خاطر متوجه بارگاه احديت باشد نزد عكرمه آنست وقت عذر به خانه خواهر خود ميرفت كه زوجه زكريا بود نه خاله و انتباذ و اعتزال او از اهل خود بجانب آفتاب بر آمدن به جهت آن بود كه ميخواست سر را بشويد و شانه كند و ابن عباس و حسن بصرى گفتهاند كه ترسايان براى آن در نماز روى بمشرق كنند كه مريم طلب مكان شرقى كرد فَاتَّخَذَتْ پس فرا گرفت مِنْ دُونِهِمْ از پيش ايشان حِجاباً پرده يعنى از پيش نظر اهل خود پرده ببست يا پس ديوارى رفت و يا در پس كوه پنهان شد تا مانع ديدن ايشان شود و بعد از آنكه غسل كرد و
جامه بپوشيد يا از نماز فارغ شد فَأَرْسَلْنا پس فرستاديم إِلَيْها بسوى او رُوحَنا روح خود را يعنى جبرئيل اضافهء روح به خود به جهت تشريف و تخصيص است و تسميهء او بروح يا به جهت آنست كه دين بوحى او زنده شد هم چنان كه حياة بدن بروح است و يا بسبب روحانى بودن او و يا به جهت محبت و قرب حق سبحانه به او به اين نام تسميه يافته بر سبيل مجاز هم چنان كه كسى بحبيب خود گويد انت روحى و بر هر تقدير چون جبرئيل باذن ملك جليل نزد مريم آمد فَتَمَثَّلَ لَها پس متمثل و متصور شد براى مريم بَشَراً سَوِيًّا آدم تمام الخلقة مستوى القامت يعنى به صورت آدمى با خلقت تمام خود را بمريم نمود و اينكه از ابو مسلم روايتست كه مراد از روح عيسى است كه به صورت انسانى بر آمده نزد مريم آمد ضعيف است به جهت آنكه قول اول مجمع عليه مفسرانست و موافق كلام لا حق و گويند مريم همزادى داشت نام او يوسف و از خدام بيت المقدس بود جبرئيل به صورت وى خود را بمريم نمود و در كشاف آورده كه جبرئيل به صورت امرد صبيح الوجه حسن الصورة جعد
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 390
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٩٠