گرويدگان * ( فَخَشِينا ) * پس ترسيديم يعنى به جهت الهام خداى كراهت داريم يا دانستهايم و از ابن عباس مرويست كه خوف خضر به جهت اعلام حق تعالى بود به او * ( أَنْ يُرْهِقَهُما ) * آنكه در رساند بديشان * ( طُغْياناً ) * سركشى و ناپاكى * ( وَكُفْراً ) * و كفران نعمت يعنى با فسق و كفر او در سازند به جهت مهربانى كه والدين را بر ولد هست و آن در ساختن موجب كفر و طغيان ايشان گردد * ( فَأَرَدْنا ) * پس خواستيم ما * ( أَنْ يُبْدِلَهُما ) * آنكه بدلى دهد ايشان را * ( رَبُّهُما ) * پروردگار ايشان * ( خَيْراً مِنْه ) * فرزندى بهتر از او * ( زَكاةً ) * از روى طهارت و پاكيزگى يعنى از لوث گناه و شوب اخلاق رديه مزكى مانند * ( وَأَقْرَبَ رُحْماً ) * و نزديكتر از روى بخشايش و مهربانى بر پدر و مادر از ابن عباس مرويست كه حقتعالى بعوض آن پسر ايشان را دخترى داد و پيغمبرى او را به عقد خود در آورده هفتاد پيغمبر از نسل او پديد آمد و اين قول از ابى عبد اللَّه ( ع ) نيز مروى است و قتاده گفته كه چون پسر در وجود آمد پدر و مادرش خرم شدند و چون او را بكشتند دلتنگ شدند و اگر بماندى ايشان را هلاك كردى پس بنده بايد كه به قضاى خدا راضى شود كه آنچه قضا كند بهتر باشد و اگر چه بنده از آن كاره باشد و بدانكه حكمت در امر حقتعالى بقتل غلام با آنكه قادر بود بر ازاله حياة وى بموت يا به جهت آن بود كه مصلحت الهى در آن بود كه پدر و مادر بر ايمان ثابت و راسخ نشوند مگر بقتل پسر خود و يا آنكه قتل موجب اعواض كثيره مقبوله شود * ( وَأَمَّا الْجِدارُ ) * و اما آن ديوار كه راست كردم * ( فَكانَ لِغُلامَيْنِ يَتِيمَيْنِ ) * پس هست براى دو كودك يتيم نام يكى اصرم و ديگرى صريم و ايشان هستند * ( فِي الْمَدِينَةِ ) * در شهر مذكور * ( وَكانَ تَحْتَه ) * و هست در زير ديوار * ( كَنْزٌ لَهُما ) * گنجى براى ايشان و اگر ديوار بيفتادى آن گنج ظاهر شدى و مردمان برداشتندى * ( وَكانَ أَبُوهُما صالِحاً ) * و بود پدر ايشان مردى شايسته نام او كاشح و گفتهاند ميان ايشان و پدر صالح ايشان هفت پدر ديگر بود و حقتعالى به جهت صلاح آن پدر محافظة آن گنج فرمود * ( فَأَرادَ رَبُّكَ ) * پس خواست آفريدگار تو * ( أَنْ يَبْلُغا ) * آنكه برسند يتيمان * ( أَشُدَّهُما ) * به حد قوت و كمال و رشد خود * ( وَيَسْتَخْرِجا ) * و بيرون آورند * ( كَنزَهُما ) * گنج خود را از زير ديوار * ( رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ ) * به جهت بخشش از پروردگار تو يا در حالتى كه مرحوماند از نزد او و گويند اين متعلق است
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 361
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٦١