صلوات اللَّه عليه و شمول آن بر طوايف خواص و عوام را معلوم و مفهوم ميگردد * ( إِنَّ رَبَّكَ ) * بدرستى كه پروردگار تو * ( هُوَ أَعْلَمُ ) * او داناتر است * ( بِمَنْ ضَلَّ ) * بآنكس كه او گمراه شد * ( عَنْ سَبِيلِه ) * از راه حق كه اسلام است * ( وَهُوَ أَعْلَمُ ) * و او است داناتر * ( بِالْمُهْتَدِينَ ) * به راه يافتگان يعنى اى محمد ( ص ) بر تو كه محمدى ( ص ) همين دعوت و بلاغة احكام است و اما حصول هدايت و ضلال و مجازات بر آن بر تو نيست بلكه خداى عالم است باهل ضلال و اهتداء و او مجازى ايشانست آوردهاند كه مشركان در جنگ احد بسيارى را از مسلمانان بكشتند و همه را مثله كردند و شكمهاى بشكافتند مگر حنظله بن الراهب را كه پدر او ابو عامر راهب يا ابو سفيان بود براى حرمت وى حنظله را مثله نكردند مسلمانان گفتند اگر ما را دست دهد با ايشان بتر از اين كنيم و چنان مثله كنيم كه در عرب هيچ كس نكرده باشد و در اينروز حمزة بن عبد المطلب را مثله كردند شكمش بشكافتند هند بنت عتبه جگر او را در دهان نهاد تا بخورد در دهنش سنگ شد بينداخت رسول را از اين خبر دادند فرمود حمزه نزد خدا گرامىتر از آنست كه بعضى از او به آتش بسوزد چه حمزه از اهل بهشت است و هند از اهل دوزخ نخواست كه خون حمزه باحشاء هند مختلط شود بعد از آن فرمود
رحم اللَّه حمزه
اگر خدا مرا ظفر دهد هفتاد كس را بعوض حمزه مثله كنم حقتعالى آيه فرستاد * ( وَإِنْ عاقَبْتُمْ ) * و اگر عقوبت كنيد پاداش كسى كه با شما عقوبت كرده * ( فَعاقِبُوا ) * پس عقوبت كنيد * ( بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ ) * مانند آنكه عقوبت كرده شدهايد * ( بِه ) * بدان يعنى ايشان يكى را مثله كردهاند شما در برابر يكى مثله كنيد نه هفتاد تن را * ( وَلَئِنْ صَبَرْتُمْ ) * و اگر صبر كنيد و از عقوبت ايشان در گذريد * ( لَهُوَ ) * هر آينه آن صبر * ( خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ ) * بهتر است مر صابران را از انتقام وضع مضمر مخبر است از مزيت ثنا و مثوبت بر صابران بعد از آن تصريح مىكند بامر بصبر مر رسول را زيرا كه او اولى بمردمان است به آن به جهت زيادتى علم او به خدا و وثوق او بر او و ميفرمايد * ( وَاصْبِرْ ) * و شكيبا شود در آنچه در روز احد به تو رسيد * ( وَما صَبْرُكَ ) * و نيست صبر تو * ( إِلَّا بِاللَّه ) * مگر بتوفيق و تيسير خدا * ( وَلا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ ) * و اندوهناك مباش بر اعراض كافران از تو يا بر تسلط ايشان بر لشگر تو و يا بر مومنان و آنچه بايشان رسيده از قتل و مثله * ( وَلا تَكُ فِي ضَيْقٍ ) * و مباش در تنگدستى * ( مِمَّا يَمْكُرُونَ ) * از آنچه مىسگالند از بدى * ( إِنَّ اللَّه ) * بدرستى كه خدا بنصرت و معونت * ( مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا ) * با آنان است كه پرهيز كردند از شرك و معصيت * ( وَالَّذِينَ هُمْ ) *
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 234
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٣٤