دونى او بوده چه باتفاق آن حضرت از همه انبيا افضل و اكمل است و نصيب او در فضيلت از مجموع اصفيا اجزل و اشمل * ( وَما كانَ ) * و نبود ابراهيم ( ع ) * ( مِنَ الْمُشْرِكِينَ ) * از جمله شرك آورندگان تعريض كفار قريش است كه ميگفتند ما كيش پدر خود داريم آوردهاند كه حقتعالى امر كرد موسى ( ع ) را كه بنى اسرائيل را بگو تا روز جمعه ترك اشتغال بمهمات نموده پرستش حق نمايند چون فرمان بديشان رسيده اندكى قبول كردند و بسيارى سركشى نمودند و ميان ايشان نيز اختلاف افتاده جمعى گفتند كه روز شنبه را اختيار ميكنيم چه حقتعالى در آن روز از آفريدن خلق عالم فارغ شده و قومى بر آن رفتند كه روز يكشنبه اوليست زيرا كه در آن روز ابتدا بآفرينش خلق كرده و حقتعالى به جهت شئامت و نافرمانى و مخالفت ايشان تعظيم شنبه بر ايشان فرض كرد در آن باب تشددى عظيم فرمود چنان كه ميگويد كه * ( إِنَّما جُعِلَ السَّبْتُ ) * جز اين نيست كه نهاده شد تعظيم سبت يعنى نوشته گشته مفروض شده * ( عَلَى الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيه ) * بر آنان كه اختلاف كردند در او و تعظيم سبت آن بود كه در او كسب نكنند و به هيچ مهم مشغول نشوند و آن روز را عيد بگيرند و جز پرستش حق ننمايند و اين تكليفى بغايت شاق بود بر ايشان و در زاد المسير آورده كه حضرت موسى ( ع ) يكى را ديد در روز شنبه كه متاعى برداشته بجايى ميبرد بفرمود تا گردنش بزدند و تنش را در محلى بيفكندند كه مرغان مردار خوار چهل روز اجزا و احشاى او را ميخوردند و نزد بعضى
معنى آيه آنست كه جز اين نيست كه و بال ترك احترام شنبه را كه مسخ است گردانيديم براى كسانى كه اختلاف كردند در آن يعنى يك بار تحليل صيد كردند در آن و بار ديگر تحريم آن كردند و به جهت صيد در آن روز حيله بازى كردند و بنا بر اين ذكر يهود بعد از آيات سابقه براى تهديد مشركانست هم چه ذكر قريهء كه كافر شدند بانعم اللَّه * ( وَإِنَّ رَبَّكَ ) * بدرستى كه پروردگار تو * ( لَيَحْكُمُ بَيْنَهُمْ ) * هر آينه حكم كند ميان ايشان * ( يَوْمَ الْقِيامَةِ ) * در روز رستخيز * ( فِيما كانُوا ) * در آنچه بودند كه * ( فِيه يَخْتَلِفُونَ ) * در آن اختلاف ميكردند يعنى در روز مقرر براى عبادت يعنى در آن روز مجازات دهد هر گروهى را بر اختلاف به آنچه مستحق آن بوده باشند در تبيان از حضرت رسالت ( ص ) نقلكرده كه حقتعالى عبادت روز جمعه را فرض كرد بر جمعى كه پيش از ما بودند و ايشان در آن اختلاف كردند و خداى ما را بدان راه نمود و ما را توفيق و لطف ارزانى فرمود تا بان مواظبت نموديم قلنا اليوم و لليهود غدا و للنصارى بعد غد و ابو هريره نيز از رسول خدا ( ص ) روايت كرده كه او در روز جمعه فرموده
نحن الآخرون السابقون يوم الآخرة
ما آخرين امتانيم و سابقان باشيم در روز قيامت امروز ما راست يعنى روز آدينه و فردا يهود راست يعنى شنبه و پس فردا
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 232
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٣٢