زود منقطع گردد در دنيا * ( وَلَهُمْ ) * و مر ايشان راست * ( عَذابٌ أَلِيمٌ ) * عذابى دردناك در آخرت كه هرگز سمت انقطاع نپذيرد * ( وَعَلَى الَّذِينَ هادُوا ) * و بر آنان كه بدين يهوديه در آمدهاند * ( حَرَّمْنا ) * حرام گردانيديم * ( ما قَصَصْنا عَلَيْكَ ) * آنچه خواندهايم بر تو * ( مِنْ قَبْلُ ) * پيش از نزول اينسوره يعنى در سورهء انعام و هو قوله وَعَلَى الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ الخ * ( وَما ظَلَمْناهُمْ ) * و ستم نكرديم بر ايشان بتحريم آن * ( وَلكِنْ كانُوا ) * و ليكن ايشان بودند كه بواسطه كثرة گناه * ( أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ) * بر نفسهاى خود ستم كردند تا مستحق عقوبت شدهاند يعنى به جهت عصيان و كفران بنعم الهى و جحود بانبياء او مستحق اين شدهاند كه بر ايشان حرام گردانيديم اشياء مذكوره را رد انعام به جهت تغيير مصلحت نزد كفر و معصيت ايشان بعد از آن حسن عاقبت تائبان را بيان مىكند بقوله * ( ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ ) * پس بدرستى كه پروردگار تو * ( لِلَّذِينَ عَمِلُوا السُّوءَ ) * مر آنان را كه كردهاند گناه را * ( بِجَهالَةٍ ) * بسبب غفلت و نادانى و عدم تفكر در عواقب امور به جهت غلبه شهوت * ( ثُمَّ تابُوا ) * پس باز نگشتند بخداى تعالى * ( مِنْ بَعْدِ ذلِكَ ) * پس از اين عمل * ( وَأَصْلَحُوا ) * و بصلاح آوردند كار خود را * ( إِنَّ رَبَّكَ ) * بدرستى كه آفريدگار تو * ( مِنْ بَعْدِها ) * پس از توبه * ( لَغَفُورٌ ) * هر آينه آمرزنده است مر آن گناه را بسبب توبه * ( رَحِيمٌ ) * مهربانست كه قبول توبه مىكند از بنده
و بعد از نهى كفار از تحليل محرمات و تحريم محللات امر ميفرمايد ايشان را باقتفا بطريقه ابراهيم خليل كه پدر عربست و همه متفق بحقيقت او بودهاند و ميفرمايد * ( إِنَّ إِبْراهِيمَ ) * بدرستى كه ابراهيم ( صلوات اللَّه الرحمن عليه ) * ( كانَ أُمَّةً ) * بوده است جامع كمالات و فضايلى كه يافت نشدى مجموع آن مگر متفرق در اشخاص بسيار و امة بمعنى جماعتست و مجاهد گفته كه براى آتش امة خواند كه پيش از القاى وى در آتش بر روى زمين غير از وى مومنى نبودى او بتنهايى امتى بوده در طريق اسلام و قتاده فرموده كه وجه تسميه او بامة به آن اعتبار است كه همهء امم از يهود و نصارى و عبدهء اوثان و مسلمان معتقد بودهاند در صفات حسنه و نعوت پسنديدهء او و شهر بن حوشب بر آنست كه حق تعالى وى را امت گفته كه او سبحانه زمين را در هر عهدى ببركت چهل كس نگاه دارد و بروايتى ديگر چهارده كس و در آن عهد به غير از وى مومنى نبود حقتعالى ببركت وجود او كه قايم مقام چهل كس يا چهارده كس بود زمين را نگه داشت و اصح آنست كه براى آنش امت گفته كه هر خصلتى نيك كه در امتى و عالمى باشد بر طريق انتشار
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 230
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٣٠