گروه متفق بر اسلام بر وجه قسر و جبر * ( وَلكِنْ يُضِلُّ ) * و ليكن فرو ميگذارد در ضلالت و خذلان * ( مَنْ يَشاءُ ) * هر كه را ميخواهد يعنى كسانى كه با وجود ظهور معجزات بينه و دلالات واضحة به جهت فرط عناد نظر در آن نكرده اختيار ايمان نكنند حقتعالى ايشان را فرو گذارد و نظر لطف از ايشان باز گيرد * ( وَيَهْدِي مَنْ يَشاءُ ) * و راه نمايد بتوفيق الطاف هر كه را خواهد يعنى كسانى كه بر طريق استرشاد تامل و تفكر در آيات الهى كنند حقتعالى ايشان را توفيق هدايت كرامت فرمايد و مثل اينست كريمهء وَلَوْ شاءَ اللَّه لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدى و ذكر وجوه معانى اضلال و هدايت در سورة البقره مذكور شده * ( وَلَتُسْئَلُنَّ ) * و هر آينه سؤال كرده خواهيد شد در محشر * ( عَمَّا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ) * از آنچه بوديد كه عمل كرديد مراد سؤال تبكيت و مجازاتست و بعد از تاكيد و مبالغه در قبح نقض عهد تصريح فرموده بنهى از آن و فرمود كه * ( وَلا تَتَّخِذُوا أَيْمانَكُمْ ) * و فرا نگيريد سوگندان خود را * ( دَخَلًا ) * غدر و مكر * ( بَيْنَكُمْ ) * ميان يكديگر * ( فَتَزِلَّ قَدَمٌ ) * كه بلغزد قدم از شارع اسلام * ( بَعْدَ ثُبُوتِها ) * پس از استوارى آن مراد بقدم اقدام است و توحيد و تنكير به جهت دلالتست بر آنكه زلل قدم واحد عظيمست فكيف باقدام كثيرة * ( وَتَذُوقُوا السُّوءَ ) * و بچشيد اندوه و رنج در دنيا * ( بِما صَدَدْتُمْ ) * بسبب باز ايستادن شما * ( عَنْ سَبِيلِ اللَّه ) * از راه خدا يعنى از وفا بعهد و يا بسبب منع كردن شما غير خود را از راه خدا چه اين سنت سيئه مىشود كه مردمان بر آن عمل ميكنند * ( وَلَكُمْ ) * و مر شما راست در آخرت * ( عَذابٌ عَظِيمٌ ) * عذابى بزرگ اين تهديد عظيم است مر ضعفاى اهل اسلام را كه ميخواستند از عهد رسول ( ص ) برگردند و قريش ايشان را وعده ميدادند كه اگر رجوع بدين ما كنيد بر اينوجه منافع بشما رسانيم حقتعالى فرمود كه * ( وَلا تَشْتَرُوا ) * و مخريد يعنى بدل مكنيد * ( بِعَهْدِ اللَّه ) * عهد خدا و بيعت او را * ( ثَمَناً قَلِيلًا ) * ببهاى اندك كه آن مال حقير دنيويست كه قريش شما را وعده ميدادند * ( إِنَّما عِنْدَ اللَّه ) * بدرستى كه آنچه نزديك خدايست براى وفاداران از نصرت و نعيم دنيا و ثواب آخرت * ( هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ) * آن بهتر است شما را از آنچه قريش وعده مىكنند * ( إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ) * اگر هستيد كه بدانيد آن را يا اگر از اهل علم و تميزيد از جعفر بن محمد صادق ( ع ) مرويست كه
نزلت هذه الآيات فى ولاية على و ما كان من قول رسول اللَّه ( ص ) سلموا على على بإمرة المؤمنين ( ع )
يعنى آيات مذكوره در ولايت على بن ابى طالب ( ع ) و بيعت او نازل شد چون رسول ( ص ) مردمان را فرموده
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 220
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٢٠