چشم ايشان ميآرايد تا تكذيب تو ميكنند * ( وَلَهُمْ ) * و مر ايشان راست يعنى ابليس و متابعان او را * ( عَذابٌ أَلِيمٌ ) * عذابى دردناك در قيامت بعد از آن بيان اقامه حجت و ازاله علت مىكند بقوله * ( وَما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ ) * و نفرستاديم بر تو قرآن را * ( إِلَّا لِتُبَيِّنَ ) * مگر براى آنكه بيان كنى و روشن گردانى * ( لَهُمُ ) * براى مردمان * ( الَّذِي اخْتَلَفُوا ) * آن چيزى را كه اختلاف كردند * ( فِيه ) * در آن از امر توحيد و احوال معاد * ( وَهُدىً وَرَحْمَةً ) * معطوفست بر محل لتبين يعنى نفرستاديم بر تو كتاب را مگر بجهة راه نمودن به حق و براى رحمت يعنى تا سبب رحمة و نعمت دارين باشد * ( لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ) * مر گروهى را كه بگروند بر آن بعد از آن اخبار ميفرمايد از انعام و افضال خود بر بندگان لقوله * ( وَاللَّه أَنْزَلَ ) * و خدا فرستاد * ( مِنَ السَّماءِ ماءً ) * از آسمان آبى را * ( فَأَحْيا بِه الأَرْضَ ) * پس زنده گردانيد به آن آب زمين را * ( بَعْدَ مَوْتِها ) * پس از مردگى آن يعنى بباران تازه گردانيد زمين را بانواع نبات بعد از پژمردگى آن و گفتهاند كه فرستاد از آسمان قرآن را كه سبب حياة مؤمنانست پس زنده گردانيد به آن دلهاى مرده را * ( إِنَّ فِي ذلِكَ ) * بدرستى كه در اين چه مذكور شد * ( لآيَةً ) * هر آينه نشانه ايست آشكار * ( لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ ) * مر گروهى را كه بشنويد به گوش تدبر و استماع كنند بسمع انصاف و نيز در بيان دلايل توحيد و عجايب صنع و بدايع حكمة خود ميفرمايد كه * ( وَإِنَّ لَكُمْ ) * و بدرستى كه مر شما راست * ( فِي الأَنْعامِ ) * در وجود چهارپايان * ( لَعِبْرَةً ) * دلالتى كه بر آن عبور كنيد از جهل بعلم و عبرت گيريد از آن استينافست براى تفصيل اعتبار * ( نُسْقِيكُمْ ) * ميآشامانيم شما را * ( مِمَّا فِي بُطُونِه ) * بعضى از آنچه در شكمهاى ذوات الالبانست از جنس نعم * ( مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ ) * از ميان سرگين و خون من بيانيه است متعلق به نسقيكم يعنى ميآشامانيم شما را از ميان فرث و دم * ( لَبَناً خالِصاً ) * شيرى پاك از لون دم و رائحه فرث * ( سائِغاً لِلشَّارِبِينَ ) * گوارنده و خوشگوار مر آشامنده گان را و بدانكه تذكير و توحيد ضمير در بطونه باعتبار لفظ است و تأنيث آن در سوره المؤمنين باعتبار معنى چه انعام اسم جمع است و لهذا سيبويه آن را در باب مفردات ذكر كرده و اكياس و اخلاق نيز از اين قبيل است كما يقال ثواب اكياس و كسى كه قائل است كه آن جمع نعم است ضمير را راجع به بعضى ميدارد زيرا كه لبن بعضى از ما فى البطونست نه همه آن و بدانكه لبن مخلوق مىشود از بعضى از اجزاى دم كه
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 200
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٢٠٠