مگر آن را كه بيابند بديشان فرشتگان بقبض ارواحوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّكَ يا بيايد فرمان پروردگار تو به عذاب استيصال ايشان تا قيامت برايشان آيدذلِكَ مانند شرك و تكذيب ايشانعَلَ الَّذِينَ كردند آنان كه بودندنْ قَبْلِهِمْ پيش از ايشان و بدين سبب رسيده بايشان آنچه رسيد ما ظَلَمَهُمُ اللَّه و ستم نكرده خدا بر ايشان بنزول عذاب استيصال و عذاب آخرة برايشان لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ و ليكن ايشانظْلِمُونَ ظلم و ستم كردند بر نفسهاى خود بكفر و معاصى خود كه مؤدى به عذاب شده * ( فَأَصابَهُمْ ) * پس رسيد ايشان را به حكم عدل * ( سَيِّئاتُ ما عَمِلُوا ) * جزاى آن بديها كه كردند * ( وَحاقَ بِهِمْ ) * و فرود آمد بديشان يعنى فرو گرفت ايشان را * ( ما كانُوا بِه ) * جزاى آنچه بودند كه به آن * ( يَسْتَهْزِؤُنَ ) * استهزاى ميكردند يعنى عذاب موعود كلام بر حذف مضاف است يا تسميه جزا باسم سيئات و حيق مستعمل نيست مگر در شر
بخلاف احاطه كه در خير و شر مستعمل است * ( وَقالَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا ) * و گفتند آنان كه شرك آوردند * ( لَوْ شاءَ اللَّه ) * اگر خواستى خدا * ( ما عَبَدْنا مِنْ دُونِه ) * نمىپرستيديم بجز از خدا * ( مِنْ شَيْءٍ ) * هيچ چيز * ( نَحْنُ وَلا آباؤُنا ) * نه ما و نه پدران ما * ( وَلا حَرَّمْنا ) * و حرام نميكرديم * ( مِنْ دُونِه ) * بىحكم خدا * ( مِنْ شَيْءٍ ) * هيچ چيز را از بحيره و سائبه و غير آن كفار اين گفتار را بر وجه استهزاى ميگفتند بخلوص عقيده و صفاى طويه و يا به جهت منع بعث و تكليف تمسك نمودند به آنكه آنچه مشيت حقتعالى به او تعلق ميگيرد بفعل ميآيد و اگر نه ممتنع است كه واقع شود پس فايده بعثت و تكليف چه باشد و يا بجهة انكار قبح شرك و تحريم بحاير و مانند آن ميگفتند كه اگر آن مستقبح ميبود حقتعالى نميگذاشت كه آن از ما صادر شود بلكه خلاف آن از ما وقوع مييافت حقتعالى تنبيه بر فساد شبهه ايشان كرده فرمود كه * ( كَذلِكَ ) * مانند كردار اهل مكه * ( فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ) * كردند آنان كه پيش از ايشان بودند از شرك و تكذيب رسل و تحريم حلال و تحليل حرام * ( فَهَلْ عَلَى الرُّسُلِ ) * پس آيا هست بر فرستادگان يعنى نيست بر ايشان * ( إِلَّا الْبَلاغُ الْمُبِينُ ) * مگر رسانيدنى پيدا و آشكار را يا تبليغى كه پيدا كننده حق بود يعنى حقتعالى بجهة اعلام كراهة از كفر و معاصى ايشان پيغمبران خود را فرستاده ايشان را گفتند كه حقتعالى منكر اين فعل قبيح شما است و بريست از افعال شما و شما به قصد و اراده خود اختيار اين امر شنيع كردهايد نه آنكه مشيت
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 188
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٨٨