* ( ما يُسِرُّونَ ) * آنچه پنهان ميسازند از مكر بر رسول و غير آن از عقايد فاسده * ( وَما يُعْلِنُونَ ) * و آنچه آشكار مىكند از حرب و مخاصمه با وى پس جزا و سزاى ايشان خواهد داد اصل جرم بمعنى كسب است و كانه قال ( لا يحتاج فى معرفة هذا الامر الى اكتساب علم بل معلوم ان اللَّه يعلم ما يسرون و ما يعلنون ) * ( إِنَّه ) * بدرستى كه خدا * ( لا يُحِبُّ الْمُسْتَكْبِرِينَ ) * دوست نميدارد مستكبران را كه از توحيد خدا و تصديق پيغمبر ( ص ) سركشى كنند و در حديث قدسى آمده كه
الكبرياء ردائى و العظمة ازارى فمن نازعنى واحدا منهما عذبته بنارى
* ( وَإِذا قِيلَ لَهُمْ ) * و چون گويند كافران يعنى اتباع و سفله پرسند از رؤسا و اشراف كه * ( ما ذا أَنْزَلَ ) * چه چيز فرستاده * ( رَبُّكُمْ ) * پروردگار شما بمحمد ( ص ) اينسخن بر سبيل استهزاء و تحكم است چه ايشان بنزول قران مقر نبودند اما چون كسى به استهزاء پرسيدى كه خدا چه فرستاده است * ( قالُوا ) * گفتند * ( أَساطِيرُ الأَوَّلِينَ ) * آن فرستاده شده سرگذشت پيشينيانست يعنى هيچ فرو نفرستاده و آنچه او ميخواند اساطير الاولين است يا آنكه چون وافدان بر ايشان وارد شده اينسخن ميپرسيدند تا حقيقة و بطلان قران بديشان محقق شود ايشان اضلال ايشان كرده گفتند كه اساطير الاولين است و گويند قائلان اين مقتسمان بودند و بر هر تقدير بدين سخن قوم بسيار را گمراه ساختند حقتعالى فرموده كه اين عمل كردند * ( لِيَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ ) * تا بردارند بار گناهان خود را * ( كامِلَةً ) * بتمامى و كمال * ( يَوْمَ الْقِيامَةِ ) * در روز رستخيز * ( وَمِنْ أَوْزارِ الَّذِينَ ) * و بردارند بعضى از گناهان آنان كه * ( يُضِلُّونَهُمْ ) * گمراه ميساختند ايشان را * ( بِغَيْرِ عِلْمٍ ) * بىدانشى اين حالست از مفعول يعنى گمراه ميكردند كسانى را كه نميدانستند اينها كه متبوعان ايشان گمراهاند مراد آنست كه متبوعان هم عقوبت كفر خود خواهند كشيد به تمام و هم حصهء تسبب و اضلال قومى كه ايشان را گمراه كردهاند و در اينمعنى است قول پيغمبر
من سن سنة سيئة فله وزرها و وزر من عمل بها الى يوم القيمة من غير ان ينقص من وزره شيء
هر كه او سنت بد وضع كند وزر و و بال آن بر او باشد و وزر و و بال آنكه بر آن عمل كند تا روز قيامت بى آنكه از عقوبت وى چيزى بكاهانند و فايده قيد به غير علم دلالتست بر آنكه جهل اتباع بضلالت متبوعان عذر نميشود زيرا كه بر اتباع واجب است كه بحث كنند و تميز نمايند ميان محق و مبطل * ( أَلا ساءَ ) * بدانيد كه بد باريست * ( ما يَزِرُونَ ) * آن بارى كه ايشان ميكشند از عقوبت ضلالت و و بال اضلال بعد از آن بر سبيل تهديد كفار مكه و تسليه حضرت ( ص ) ميفرمايد كه * ( قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ ) * بدرستى كه مكر كردند آنان كه بودند
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 184
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٨٤