شما يا در نجات حقتعالى شما را از آن نعمتى بود * ( عَظِيمٌ ) * بزرگ و با مقدار و بعد از ذكر نعمت ايشان را بشكر گذارى امر فرمود كما قال اللَّه تعالى * ( وَإِذْ تَأَذَّنَ ) * و ياد كنيد اى بنى اسرائيل آن را كه اعلام كرد و آگاه گردانيد شما را * ( رَبُّكُمْ ) * پروردگار شما * ( لَئِنْ شَكَرْتُمْ ) * اگر شكر كنيد بر نعمتهاى من كه آن انجا است و غير آن از توفيق ايمان و عمل صالح و اجتناب از معاصى * ( لأَزِيدَنَّكُمْ ) * هر آينه افزون كنم بر شما نعمت را * ( وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ ) * و اگر ناسپاسى كنيد بر آن * ( إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ ) * بدرستى كه عذاب من سخت است بر ناسپاسان و شدت عذاب سلب نعمة بود در دنيا و وقوع عقوبت در عقبى و در بعضى از احاديث قدسيه مرويست كه اگر شكر كنيد بر نعمت اسلام زياده كنم آن را بايمان و اگر سپاس دارى كنيد بر ايمان افزون كنم باحسان و اگر بر آن شكر گوئيد زياده سازم آن را بمعرفت و اگر بدان شاكر باشيد برسانم بمقام وصلت و اگر آن را شكر كنيد شما را برسانم بدرجهء قربت و بشكر آن نعمت در آرم بخلوتگاه انس و غايت مرتبة و از اين معلوم مىشود كه شكر مرقاة ترقى و معراج تصاعد بر درجاتست و بدانكه اگر چه در مقابله ( لازيدنكم لاعذبكم على الكفر ) است ليكن چون عادت اكرم الاكرمين جاريست بر آنكه تصريح بوعد كند و تعريض بوعيد از اين جهت در مقام آن فرمود كه * ( إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ ) * و در حديث آمده كه
الشكر قيد نعمة و صيد لها
شكر قيد نعمت است و صيد نعمت يعنى نعمت حاصله را بند كند و نگذارد كه زايل شود و ناآمده را صيد كند و نگاه دارد و از امير المؤمنين ( ع ) مرويست كه
اذا وصل اليكم اطراف النعم فلا تنفروا اقصاها بقلة الشكر لها
يعنى چون اوايل نعمت بشما رسد اواخر آن را مرمانيد باندك گردانيدن شكر * ( وَقالَ مُوسى ) * و گفت موسى كه اى گروه من * ( إِنْ تَكْفُرُوا أَنْتُمْ ) * اگر كافر شويد يا ناسپاسى كنيد شما * ( وَمَنْ فِي الأَرْضِ جَمِيعاً ) * و هر كه هست در زمين همهء ايشان از جن و انس * ( فَإِنَّ اللَّه لَغَنِيٌّ ) * پس بدرستى كه خداى بينياز است از عبادت و شكر گذارى شما * ( حَمِيدٌ ) * ستوده است و مستحق ستايش فى ذاته و اگر چه شما سپاس او نكنيد چه ذرات مخلوقات بنعم او ناطقند و السنهء ملائكه و جميع اشيا بتسبيح و حمد او جارى پس بكفران شما ضررى نرسد مگر بشما بجهة محروم ماندن شما از مزيد انعام و استحقاق شما مر عذاب شديد را و ابو ذر غفارى از حضرت نبوى نقل كرده كه حقتعالى در بعضى از كتب خود فرموده كه
عبادى و ان اولكم و اخركم و جنكم و انسكم اجتمعوا على اتقى قلب رجل لم يزدد ذلك فى ملكى شيئا عبادى لو ان اولكم و آخركم و جنكم و انسكم اجتمعوا على افجر قلب رجل لن ينقص ذلك فى ملكى شيئا عبادى لو ان
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 124
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٢٤