و آنان را كه عطا كردهايم كتاب مراد مؤمنان اهل كتابند چون عبد اللَّه سلام و اصحاب او از يهود و هشتاد تن از نصارى كه چهل نجرانى بودند و هشت يمنى و سى و دو حبشى و امثال و اشباه ايشان * ( يَفْرَحُونَ ) * شاد ميشوند * ( بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ ) * به آنچه فرو فرستاده مىشود به تو از قرآن * ( وَمِنَ الأَحْزابِ ) * و از لشگر هاى كفر و ضلالت يعنى اهل كتاب چون حى بن اخطب و كنانة بن ربيع و اتباع ايشان از يهود و سيد و عاقب و اتباع ايشان از نصارى * ( مَنْ يُنْكِرُ بَعْضَه ) * كسى هست كه انكار مىكند بعضى از آن را كه مخالف شريعت ايشانست در سبب نزول اين آيه آوردهاند كه حقتعالى در بدايت اسلام ذكر رحمن كمتر كرده بود چون عبد اللَّه سلام ايمان آورده جمعى از اصحاب او گفتند يا رسول اللَّه در تورية ذكر رحمن بسيار است و در قرآن اندك حقتعالى آية قُلِ ادْعُوا اللَّه أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ أَيًّا ما تَدْعُوا فَلَه الأَسْماءُ الْحُسْنى فرو فرستاد قريش گفتند محمد تا امروز ما را با يك خدا ميخواند اكنون ما را به دو خدا دعوت مىكند اللَّه و رحمن و ما رحمن را نميشناسم مكر رحمن يمامه را يعنى مسيلمه كذاب حقتعالى اين آيه فرستاد كه از احزاب كسى هست كه انكار مىكند برخى از آنچه به تو نازل مىشود يعنى ذكر رحمن كما قال وَهُمْ يَكْفُرُونَ بِالرَّحْمنِ * ( قُلْ إِنَّما أُمِرْتُ ) * بگو اى محمد مر ايشان را كه جز اين نيست كه من مامور شدهام * ( أَنْ أَعْبُدَ اللَّه ) * به آنكه خداى را بيگانگى پرستم * ( وَلا أُشْرِكَ بِه ) * و شرك نيارم بوى چنانچه شما آوردهايد * ( إِلَيْه ) * به خدا نه به غير او * ( أَدْعُوا ) * ميخوانم خلق را * ( وَإِلَيْه مَآبِ ) * و بسوى او است بازگشت من * ( وَكَذلِكَ ) * و هم چنان كه فرستادهام كتب
بر انبياى سابقه بر زبان امم ايشان * ( أَنْزَلْناه ) * فرستادم به تو قرآن را * ( حُكْماً ) * كتابى محكم كه نسخ و تغيير به دو راه نيابد يا حكم كننده ميان حق و باطل * ( عَرَبِيًّا ) * مترجم بلغة عرب تا ايشان را فهم و حفظ وى آسان باشد * ( وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ ) * و اگر بر سبيل فرض متابعت كنى * ( أَهْواءَهُمْ ) * آرزوهاى مشركان را كه تو را بدين آبا دعوت ميكنند يا امانى يهود را كه تو را برجوع به قبله خود ميخوانند * ( بَعْدَ ما جاءَكَ ) * پس از آنكه آمد به تو * ( مِنَ الْعِلْمِ ) * از دانش يعنى بطلان كيش ايشان يا نسخ حكم صلاة به قبله يهود * ( ما لَكَ ) * نباشد مر تو را * ( مِنَ اللَّه ) * از عذاب خداى * ( مِنْ وَلِيٍّ ) * هيچ يارى كه نفع رساند * ( وَلا واقٍ ) * و نه نگه دارى كه عقاب حق از تو باز دارد ذكر اين براى اطماع است و تهيّج مؤمنان بر ثبات دين اسلام آوردهاند كه عبد اللَّه بن اميه و جمعى
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 114
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١١٤