و آسمان علم بوجود شريك خود نداشته باشد بجهه انتفاى ان فى نفس الامر پس چگونه او را شريك باشد * ( أَمْ بِظاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ ) * يا نام مينهيد بتان را شركاء به ظاهر سخن يعنى به مجرد تسميهء بى حقيقة و بى اعتبار معنى چون تسميه زنگى بكافور اين احتجاج بليغ است بر اسلوبى عجيب كه منادى مىكند بر اعجاز * ( بَلْ زُيِّنَ ) * بلكه آراسته شده است يعنى شيطان آراسته * ( لِلَّذِينَ كَفَرُوا ) * براى آنان كه نگرويدند * ( مَكْرُهُمْ ) * كيد و مكر ايشان را و اباطيل را در نظر ايشان به صورت صواب در آورده * ( وَصُدُّوا ) * و باز داشته شدهاند يعنى وساوس شيطانى و هواجس نفسانى ايشان را باز داشته * ( عَنِ السَّبِيلِ ) * از راه راست و دين درست * ( وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّه ) * و هر كه فرو گذارد او را خدا و تخليه او نمايد در وادى خذلان بجهة فرط عناد و جحود او * ( فَما لَه ) * پس نيست او را * ( مِنْ هادٍ ) * هيچ راه نماينده يعنى توفيق دهنده او در هدايت لَهُمْ مر كافرانراست عَذابٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا عذابى در زندگانى دنيا بقتل و اسر و قحط و ساير مصايب وَلَعَذابُ الآخِرَةِ و هر آينه عذاب آن سراى أَشَقُّ دشوارتر و سختتر است بر ايشان از روى شدة و دوام وَما لَهُمْ و نيست ايشان را مِنَ اللَّه از عذاب خدا مِنْ واقٍ نگه دارنده كه نگذارد تا معذب شوند و بعد از وعيد كفار در وعد ابرار ميفرمايد كه * ( مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِي ) * صفت آن بهشتى كه * ( وُعِدَ الْمُتَّقُونَ ) * وعده داده شدهاند پرهيزكاران كه در روز قيامت بوى در آيند * ( تَجْرِي ) * ميرود پيوسته * ( مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ ) * از زير درختان يا از تحت مساكن بهشتيان جويها * ( أُكُلُها ) * ميوه آن بوستان * ( دائِمٌ ) * هميشه باشد و هرگز منقطع نشود بخلاف ميوه هاى دنيا و يا نعيم و لذت آن انقطاع نيابد بموت و آفت * ( وَظِلُّها ) * و سايه آن نيز منسوخ نگردد چنان كه سايه هاى دنيا سمت نسخ مىپذيرد بآفتاب بلكه ممدود باشد قشيرى گفته كه اهل ايمان امروز در ظل رعايتاند و فردا در ظل حمايت و عارفان به دنيا و عقبى در ظل عنايت كه ظل ظليل است * ( تِلْكَ ) * آن بهشت موصوف * ( عُقْبَى الَّذِينَ اتَّقَوْا ) * مال و حال و منتهاى كار آنان است كه پرهيزكارى كردند * ( وَعُقْبَى الْكافِرِينَ ) * و عاقبت مهم كافران * ( النَّارُ ) * آتش دوزخ است نه غير آن ترتيب نظمين اطماع متقيانست و اقناط كافران و بعد از ذكر وعد و وعيد اخبار ميفرمايد از حال متقيان و كافران در دار تكليف بقوله * ( وَالَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ ) *
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 113
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١١٣