گفته سفاهت را بحلم مقابله نمودند و فحش را بسلام و منكر را بمعروف يا گناه را دفع كردند بتوبه يا معصية را بطاعت چنانچه در حديث آمده
اتبع السيئة الحسنة تمحها
نيكويى در پس بدى بجاى آور تا محو آن بدى كند و بعضى از اهل تحقيق گفتند كه آن مانند ظلميست كه بر ايشان واقع شد ايشان آن را عفو كردند و با وجود آن عطا دادند و اگر كسى از ايشان ببريد به او پيوستند * ( أُولئِكَ ) * خبر موصولاتست يعنى اينگروه كه بدين صفات موصوفند * ( لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ ) * مر ايشان راست سر انجام نيكو يعنى جزاى عمل دادن در عاقبت و آن چه چيز است * ( جَنَّاتُ عَدْنٍ ) * بوستانهاى با اقامت كه هميشه در آن باشند و گويند كه جنات عدن حقيقى وسط جنت است * ( يَدْخُلُونَها ) * در آيند در آن * ( وَمَنْ صَلَحَ ) * عطفست بر ضمير مرفوع در يدخلون و عدم تكرار ضمير به جهت فصل است بضمير مفعول و يا آنكه مفعول معه است يعنى در آيند در بهشت كسانى كه شايسته باشند بايمان و طاعت * ( مِنْ آبائِهِمْ ) * از پدران ايشان * ( وَأَزْواجِهِمْ ) * و زنان ايشان * ( وَذُرِّيَّاتِهِمْ ) * و فرزندان ايشان يعنى صلحاء اهل ايشان بايشان ملحق شوند و اگر چه بفضل ايشان نرسند به جهت تبعيت و تعظيم شان ايشان در اين دلالتست بر آنكه درجه بشفاعت مزلفى مىشود و موصوفين بصفات مذكوره قرين خويشان خود باشند در بهشت به جهت علاقه قرابت و صله و قيد صلاحيت دلالتست بر آنكه مجرد انساب نفع نميدهد * ( وَالْمَلائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ ) * و فرشتگان در آيند بديشان * ( مِنْ كُلِّ بابٍ ) * از هر درى از درهاى منازل ايشان در عين المعانى آورده كه مقدار شبانه روزى از دنيا سه نوبت نزد ايشان آيند و گويند * ( سَلامٌ عَلَيْكُمْ ) * سلامتى از آفات بر شما باد اين بشارتست بر دوام سلامت يعنى هميشه سالم خواهيد بود * ( بِما صَبَرْتُمْ ) * بسبب آنچه صبر كرديد اين متعلقست به عليكم يا بمحذوف اى هذا بما صبرتم نه بسلام زيرا كه خبر فاصله است و با براى سببيت است يا بدليه در قوة القلوب آورده كه معنى آنست كه شكيبا بوديد بر فقر در دنيا و فقر دوستترين صفتى است نزد حقتعالى چنانچه در اخبار آمده كه حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله بلال را گفت چنان كن كه از فقيرى به خدا پرستى نه از غنا كه آنجا فقرا از همه مقبولترند * ( فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ ) * پس نيكو است سر انجام آن سراى كه ايشان يافتند مرويست كه انس بن مالك چون اين آيه تلاوت كرد گفت جنات عدن خيمهء از دو مجوفست طول آن در هوا شش ميل در آن شكافى و پيوندى نيست و در هر زاويه از آن جمعى از اتقياى اهل ايمان باشند و آن را چهار هزار مصراعست از زبرجد و بر هر درى هفتاد هزار فرشته است با
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 106
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٠٦