باشد از اهل و اين عطفست بر يكون و ضمير مستكن در آن راجع است به آنچه ضمير مستكن يكون راجع است به آن * ( فَمَنِ اضْطُرَّ ) * پس هر كه بيچارگى و درماندگى داشته باشد يعنى غير از ميته چيزى را نيابد و ضرورت داعى شده باشد در تناول چيزى از آن * ( غَيْرَ باغٍ ) * در حالتى كه ستمكار نبود بر بيچارهء مثل خود يا باغى نباشد بر امام يا به آن طلب لذت نكند * ( وَلا عادٍ ) * و نه از حد درگذشته باشد در خوردن آن زياده از ضرورت يعنى به قدر سد رمق اكتفاء كند و تفصيل اين در سورة البقرة مذكور شد * ( فَإِنَّ رَبَّكَ ) * پس بدرستى كه پروردگار تو * ( غَفُورٌ ) * آمرزگار است و مؤاخذه نكند آن را كه بضرورت از محرمات تناول كند * ( رَحِيمٌ ) * مهربانست كه بيچارگان را در آن رخصت داده بعد از آن بيان چيزى مىكند كه بر يهود حرام گردانيده و مىفرمايد كه * ( وَعَلَى الَّذِينَ هادُوا ) * و بر آن كسانى كه يهوداند * ( حَرَّمْنا ) * حرام گردانيديم * ( كُلَّ ذِي ظُفُرٍ ) * هر جانورى كه ناخن دارد چون سباع و طيور و در مجمع گفته كه در معنى ظفر خلاف است نزد بعضى آنست كه هر حيوانيست كه منفرج الاصابع باشد چون شتر و شتر مرغ و اين مرويست از ابن عباس و سعيد بن جبير و قتاده و مجاهد و سدى و نزد ابن زيد همين شتر است و جبائى گفته كه جميع سباع و كلاب و سنانير و جميع آنچه بظفر اصطياد ميكنند در اين داخل است بلخى گفته كه مراد هر ذى مخلبى است از طير و هر ذى حافرى از دواب و تسميهء حافر بظفر بر سبيل مجاز است * ( وَمِنَ الْبَقَرِ وَالْغَنَمِ ) * و از گاو و گوسفند حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ حرام كرديم بر ايشان * ( شُحُومَهُما ) * پيه هايى كه در درون ايشان بود و اضافه به جهت زيادتى ربط است * ( إِلَّا ما حَمَلَتْ ) * مگر آنچه برداشته * ( ظُهُورُهُما ) * پشتهاى ايشان يعنى چسبيده بر پشت و پهلوى ايشان از درون و بيرون * ( أَوِ الْحَوايا ) * يا آنچه مشتملست بر امعا يعنى چربى كه ملصق است برودهاى ايشان و اين جمع حاويه است يا حا و ياء چون قاصعاء و قواصع يا جمع حويه چون سفينه و سفاين گويند كه اين عطف است بر شحومهما و او بمعنى و او يعنى حرام كرديم بر ايشان چربى رودها را * ( أَوْ مَا اخْتَلَطَ بِعَظْمٍ ) * يا آنچه آميخته به استخوان چون دنبه و بنا گوش و مغز استخوان * ( ذلِكَ ) * تحريم اين چيزها * ( جَزَيْنهُمْ ) * پاداش داديم ايشان را * ( بِبَغْيِهِمْ ) * بسبب ظلم ايشان و نظير اينست قوله فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ على بن ابراهيم در تفسير خود آورده كه ملوك بنى اسرائيل منع فقرا ميكردند از اكل لحوم طير و شحوم
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 483
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٨٣