زود باشد كه جزا دهد خدا ايشان را * ( بِما كانُوا يَفْتَرُونَ ) * بسبب آنكه بودندى كه افترا ميكردند بعد از آن حق سبحانه از مقالهء ديگر كه از ايشان صادر شده بود خبر ميدهد كه * ( وَقالُوا ) * و گفتند كه * ( ما فِي بُطُونِ هذِه الأَنْعامِ ) * آنچه در شكمهاى اين چهارپايان است يعنى در شكم بحيره و سايبه از ابنته * ( خالِصَةٌ لِذُكُورِنا ) * حلال است مر مردان ما را خاصه و نزد بعضى مراد بما فى بطونهم البانست يا احشا * ( وَمُحَرَّمٌ عَلى أَزْواجِنا ) * و حرام كرده شده است بر زنان ما اگر زنده متولد شدند لقوله * ( وَإِنْ يَكُنْ مَيْتَةً ) * و اگر باشد مرده يعنى اگر مرده متولد شود * ( فَهُمْ فِيه شُرَكاءُ ) * پس ايشان در او يعنى مرد و زن در خوردن آن شريك باشند تأنيث خالصه نظر بمعنى است زيرا كه لفظ ما در معنى اجنه است و لهذا بروايتى تكن بتا واقع شده است و يا آنكه تا براى مبالغه است مانند رواية الشعر و يا مصدر است چون عافية در موقع خالص واقع شده * ( سَيَجْزِيهِمْ ) * زود باشد كه پاداش دهد خداى * ( وَصْفَهُمْ ) * جزاى وصف كردن ايشان را كه آن افتراست بر خداى بر تحريم و تحليل و مثل اينست قوله وَتَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ هذا حلال و هذا حرام * ( إِنَّه حَكِيمٌ ) * بدرستى كه خداى حكيم است در آنچه حلال و حرام مىكند * ( عَلِيمٌ ) * دانا بمصالح بندگان در حل و حرمت حق تعالى در اين آيه از چهار وجه ذم و عيب كفار فرموده يكى آنكه ذبح ايشان به غير اسم خداى است دويم اكل آن را به اعادى تذكيه جهت افترا بر حق سبحانه سيم تحليل ايشان براى ذكور و تحريم ايشان براى اناث چهارم تسويه ميته و مذكى نزد ايشان
بعد از آن بيان خسارت جمعى ميفرمايد كه قتل اولاد ميكردند و تحريم حلال و ميفرمايد كه * ( قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ ) * بدرستى كه زيان كردند آنان كه * ( قَتَلُوا أَوْلادَهُمْ ) * بكشتند اولاد خود را * ( سَفَهاً ) * از روى بىخردى * ( بِغَيْرِ عِلْمٍ ) * بىدانشى يعنى قتل ايشان به جهت خفت عقل و جهل ايشان بود با آنكه حقتعالى رزاق اولاد ايشان است نه ايشان و ميتواند بود كه اين جار و مجرور منصوب بر حال باشد يا مصدر در معالم آورده كه ربيعه و مضر و بعضى از عرب دختران خود را زنده در گور ميكردند به جهت خوف آنكه در صغر سن باسيرى افتند چه قتل و غارت در قبايل عرب عام بود و به جهت ترس آنكه چون بزرك شوند ايشان را جهاز و ما يحتاج عروس بايد حقتعالى از اين خبر داد كه ايشان قتل اولاد كردندى از روى جهالت و سفاهت * ( وَحَرَّمُوا ) * و حرام ساختند * ( ما رَزَقَهُمُ اللَّه ) * آنچه روزى
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 477
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٧٧