باشد و ايشان را از خداى و قيامت خبر نداده باشد و لهذا استيصال هيچ قوم نبوده الا بعد از تقديم وعيد اگر نه ايشان را بر حق حجت بودى كه لَوْ لا أَرْسَلْتَ إِلَيْنا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آياتِكَ يعنى چرا رسولى نفرستادى تا ما پيروى ميكرديم و اين مستلزم ظلمست تعالى اللَّه عن ذلك علوا كبيرا و در اين آيه دلالتى صريح است بر آنكه حقتعالى منزه است از ظلم * ( وَلِكُلٍّ ) * و مر هر يك از مكلفان راست * ( دَرَجاتٌ ) * درجه ها و مرتبه هاى ثواب و عقاب * ( مِمَّا عَمِلُوا ) * از براى عملها كه كردهاند * ( وَما رَبُّكَ ) * و نيست پروردگار تو * ( بِغافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ ) * بى خبر از آن چه مردمان ميكنند پس مخفى نباشد بر او عمل هيچ عاملى و قدر ثواب و عقابى كه مستحق آن باشند * ( وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ) * و پروردگار تو بىنيازست از عبادت بندگان و از ايشان * ( ذُو الرَّحْمَةِ ) * خداوند رحمت است بر ايشان چه تكليف طاعت بر ايشان جهة تكميل ايشانست و رسانيدن ايشان را بدرجات عاليه و گفتهاند كه بىنياز است از طاعت مطيعان و ذو الرحمة است بر مجرمان و عاصيان در اين تنبيه است بر آنكه آن چه مذكور شد از ارسال رسل به جهت انتفاع او نيست از آن بلكه به جهت ترحم او است مر عباد را و اين تأسيس ما بعد است اعنى قوله إِنْ يَشَأْ اگر خواهد خداى يعنى مصلحت او تقاضا كند يُذْهِبْكُمْ ببرد شما را اى كفار قريش به جهت عدم احتياج او بشما * ( وَيَسْتَخْلِفْ ) * و
خليفه و جانشين شما سازد * ( مِنْ بَعْدِكُمْ ) * از پس شما * ( ما يَشاءُ ) * هر كه را خواهد از آفريدگان خود * ( كَما أَنْشَأَكُمْ ) * هم چنان كه آفريد شما را و پيدا كرد * ( مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ ) * از ذرية قومى ديگر كه پدران شما بودند ليكن او سبحانه ابقاى شما مىكند به جهت ترحم بر شما * ( إِنَّ ما تُوعَدُونَ ) * جز اين نيست كه آنچه بيم داده ميشويد از عقوبات عاجله و آجله * ( لآتٍ ) * هر آينه آينده است بشما در دنيا يا آخرت * ( وَما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ ) * و نيستيد شما عاجز كنندگان خدا از انزال عذاب و عقاب بر شما تا از قبضهء قدرت او بيرون رويد و از عقاب و اهوال قيامت برهيد بلكه او قادر مطلق است و همه ملك و ملكوت در تحت قدرت او است و هيچكس نيست كه با او در مقام مغالبه درآيد و او را عاجز گرداند بعد از آن بر سبيل وعيد و تهديد ميفرمايد كه * ( قُلْ ) * بگو اى محمد ( ص ) بكفار قريش * ( يا قَوْمِ اعْمَلُوا ) * اى گروه من عمل كنيد بكفار * ( عَلى مَكانَتِكُمْ ) * بر غايت تمكن و استطاعت خود و يا بر حالات كفر و عداوت خود يعنى آنچه نهايت تمكين و استطاعت شما باشد سعى كنيد و يا بر حالت كفر و انواع معاصى اشتغال نمائيد و حفص مكانة بصيغهء تأنيث و مفرد خوانده يعنى بر غايت مكنت و استطاعة خود
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 473
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٧٣