* ( وَإِسْماعِيلَ ) * و ديگر راه نموديم اسماعيل را كه پسر ابراهيم است * ( وَالْيَسَعَ ) * و اليسع كه پسر اخطوب بن العجوز است * ( وَيُونُسَ ) * و يونس بن متى را * ( وَلُوطاً ) * و لوط كه پسر هاران پسر برادر حضرت ابراهيم است صلوات اللَّه عليهم و على جميع الانبياء و المرسلين * ( وَكلًّا فَضَّلْنا ) * و همهء اين پيغمبران را فضيلت داديم بنبوت * ( عَلَى الْعالَمِينَ ) * بر عالميان زمان ايشان مراد آنست كه ما هر يك از پيغمبران را بر امت خودشان تفضيل داديم به جهت قبح تقديم مفضول بر فاضل اين دليل فضل انبياء است بر ما عداى ايشان از ملائكه و جن و انس * ( وَمِنْ آبائِهِمْ ) * عطف است بر كلا يعنى تفضيل داديم بعضى از پدران ايشان را * ( وَذُرِّيَّاتِهِمْ ) * و برخى از ذريهء ايشان را * ( وَإِخْوانِهِمْ ) * و بعضى از برادران ايشان را يعنى از ابا و ذريه و اخوان انبياء مذكوره را كه پيغمبر بودند يا اوصيا يا اوليا تفضيل داديم بر ساير مردمان كه در رتبه از ايشان فروتر بودند و در منزلت و ثواب دون ايشان و نزد بعضى * ( وَمِنْ آبائِهِمْ ) * عطف است بر نوحا يعنى هدايت كرديم بعضى از ابا و زرارى و اخوان انبياء مذكور را بوسيلهء الطاف و توفيق خود بنا بر اين مراد از هدايت اعطاى نبوتست و علم و حكمت نه اصل ايمان چه اين مستلزم آنست كه بعضى از آباء انبياء كافر بوده باشند و اين موافق مذهب اماميه نيست * ( وَاجْتَبَيْناهُمْ ) * عطف است بر فضلنا يا بهدينا يعنى برگزيديم اين پيغمبران را * ( وَهَدَيْناهُمْ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ) * و راه نموديم ايشان را يعنى ثابت داشتيم ايشان را به راه راست كه دين حق است و گويند كه تكرار هدايت در آيه جهت بيان آن چيزيست كه هدايت كرده شدهاند بسوى آنكه دين خدايست يا معنى آنست كه ايشان را در آخرت بطريق بهشت رهنمونى كرديم * ( ذلِكَ ) * اين دين كه متدين بودند انبياء مذكور به آن * ( هُدَى اللَّه ) * دين خدايست كه مستلزم اهتداست در دنيا و آخرت * ( يَهْدِي بِه ) * راه مينمايد به اين دين * ( مَنْ يَشاءُ ) * هر كه را ميخواهد * ( مِنْ عِبادِه ) * از بندگان خود كه تدين نمايند به آن در مجمع آورده كه مراد بهدايت اينجا ارشاد است بصواب نه نصب ادله كه مشترك است ميان مؤمن و كافر وَكَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ منافى اينست يعنى به سبب آن اين بندگان را ثواب عظيم كه بهشت نعيم است كرامت فرمايد * ( وَلَوْ أَشْرَكُوا ) * و اگر اين پيغمبران شرك مىآوردند به خدا بر سبيل فرض و تقدير با وجود اين همه فضل و كمال * ( لَحَبِطَ عَنْهُمْ ) * هر آينه باطل و نيست ميشد از ايشان * ( ما كانُوا يَعْمَلُونَ ) * آنچه
بودند كه ميكردند يعنى ثوابى بر
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 428
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٢٨